«بخارای شریف» نخستین روزنامه فارسیزبان در آسیای مرکزی/۲
ماه مارس سال ۱۹۱۲ به ابتکار میرزا محیالدین منصورزاده تاجر بخارایی و پدر عبدالقادر محیالدیناف و میرزا سراج حکیم نویسنده، شاعر و از شخصیتهای روشنفکر بخارا اولین شماره روزنامه «بخارای شریف» منتشر شد.
به گزارش خبرنگار دفتر منطقهای خبرگزاری فارس، شاه منصور شاه میرزا ادیب تاجیک، در سالگرد انتشار نشریه بخارای شریف، در یادداشتی اختصاصی به بیان تاریخچهای مختصر از این نشریه پرداخت.در این یادداشت آمده است: از زمانی که حرکت معارف پروری و تجددخواهی در قرن 19 توسط احمد دانش(1826-1897)، دانشمند و متفکر و ادیب ترقی خواه آسیای مرکزی و مولف کتاب ارزشمند «نوادر الوقایع» شروع شد، اقدامهای روشنگرانهای در این منطقه پیدا شدند که بدون شک تاسیس نخستین مدارس جدید و چاپ «بخارای شریف»، اولین روزنامه فارسی تاجیک در بخارا ادامه همین اقدامات ترقی خواهانه بود.در بخش اول چنین عنوان گردید که در روزنامه بخارای شریف مسائل مهم سیاسی و فرهنگی و اجتماعی و تجاری و بهداشتی مورد بحث و کند و کاو قرار میگرفتند که محتوای بیشتر آنها دعوت به علم آموزی و فراگیری دانش، ضرورت و جایگاه علم و اهمیت زبان دانی، آشنائی با وضعیت سیاسی جهان که بیشتر جنبه اصلاح طلبی داشتند، منتشر میشد.اهمیت بخارای شریف استاد صدرالدین عینی، پدر ادبیات نوین تاجیکی که از نزدیک نقش و تاثیر این روزنامه را پیگیری میکرد، در مورد اهمیت و جایگاه بخارای شریف چنین مینویسد: "روزنامه به مغز جوانان فکرِ (اندیشه) خواندن، قلم و ادبیات را جایگیر کرده، به خاطر (یاد) پدران خیال های (اندیشه) تربیت و خواناندن (تدریس و تادیب) بچگان را آوردند (به وجود آورد). از این تاثیرها مدرسه هم خشک نماند (بدون تاثیر نبود).
شاگردان مدرسه اصلاح جدولهای درس (برنامه درسی) را طلب میکردند حتی برخی مدرّسها(مدرسین) طلب و رغبت طلبگان (طلاب) را دیده به طور خود به اصلاح تعلیم سر کردند (آغاز نمودند)".استاد عینی در جای دیگری تاکید میکند که "جوانان بخارا کی ها باز(دیری بود) در فکر نشر روزنامهای بودند لیکن چاره آن را نمییافتند. زیرا حکومت بخارا که به یگان (هر) کار عادی مدنی (فرهنگی) راه نمیداد، به نشر روزنامهای که در پیش نظرش چون مفتّشی (بازرس) شدنش ممکن بود، چگونه راه داده میتوانست؟".انتشار وقایع روز در بخارای شریفهمچنین روزنامه طور معلوم نمیتوانست از پوشش تحولات سیاسی جهان در کنار باشد و آنهارا منعکس نکند. در اخبار و تحلیلهای آن پیرامون جنگهای ترکیه و ایتالیا، سفر وزیر جنگ روسیه به ترکستان (آسیای میانه) و بازدیدش از شهرهای بخارا، تاشکند، چارجوی، عشق آباد، کشکی و اندیجان خبر داده میشود. یعنی روزنامه تلاش داشت خوانندگان را از آخرین رویدادهای منطقه و جهان مطلع سازد.جالب این است که عناوین روزنامه خیلی ظریفانه و معنی دار انتخاب شده بودند و این کار دست اندرکاران آن آگاهانه صورت میگرفت و مخاطب را به اندیشه وا میداشت، چنانچه: "چه باید کرد؟"، "دیگران چه کردند؟" ،"چه لازم است؟"، از جمله جملات پرکاربردی بود که خواننده را به تفکر وا میداشت.
چاپ آثار کلاسیک جهانی در بخارای شریفبخارای شریف برای بار اول خوانندگان فارسی زبان ماوراالنهر را با آثار بزرگان روسی و غربی، از جمله تولستوی (تحت عنوان "گراف تولستوی" 12 اثر او را ترجمه و نشر کرد)، داستانهای "دانکو" و "پیرزن ایزرگیل" از ماکسیم گورکی،نویسنده روسی و داستانهای کوتاه چیخوف و کریلوف، "حکایتهای چینی"، از آنری دی، نویسنده فرانسوی را منتشر نموددر خصوص زبان "بخارای شریف" در آن زمان بحثهایی میان اهل ادب بخارا به وجود آمده است و برخی روزنامه و دست اندرکاران آن را به فارسی گرائی متهم میکردند.میرزا جلال یوسف زاده، سردبیر روزنامه در شماره سوم بخارای شریف به این گروه پاسخ کوبنده میدهد و به آنها که ادعا داشتند باید زبان مطبوعات طبق زبان عامه باشد، پاسخ داد و نوشت:"ترقی هر قوم مربوط به این است که حرف زدن و سخن گفتن خودشان را تابع نوشتن و کتابت نمایند، نه اینکه نوشتههای خود را تابع حرف زدن عوام الناس نمایند. امیدواریم که روزنامه ما پارسی ساده و به زبان غالب باشد. از آقایان خواهش داریم در خصوص زبان و شیوه نشریات ما هر چه صلاح میدانند، اظهار بفرمائید. با اطمینان و تشکر قبول میکنیم".به هر صورت، بخارای شریف برای بار نخست موضوع زبان فارسی، تاریخ، اهمیت و جایگاه آن را در منطقه به بحث و بررسی کشید که در این مباحث دانشمندان و فاضلان روزگار شرکت میکردند.
تلاش بخارای شریف برای تثبیت جایگاه زبان فارسیروزنامه به خاطر تثبیت جایگاه زبان و ادب فارسی اقدام به نشر و چاپ مقالاتی درباره تاریخ زبان فارسی، دستور آموزش و نمونههایی از آثار ادبیات هزار ساله فارسی نمود و بدین وسیله نشان داد این زبان ظرفیت و توان بالقوه دارد و شایسته است با این زبان مردم فارسی زبان آسیای مرکزی نشریه و در مجموع منبر باشند تا به وسیله آن بتوانند افکار و اندیشههای خود را بیان نمایندنشریههای فارسی زبان که بعدا در قلمرو ماورا النهر به وجود آمدند، از جمله "شعله انقلاب"، "آئینه"، "بیداری تاجیک"، "آواز تاجیک"، "دانش و آموزگار"، "رهبر دانش"، "دانش- بینش"، ... همه از "بخارای شریف" خط مش گرفتند و به نوعی ادامه دهندگان دست اندرکاران آن بودند.میرزاجلال از شماره 53 زیر عنوان "قواعید فارسیه" به نشر دستور زبان فارسی میپردازد، که مؤلف در مقدمه نگاشتهاست: "دیر وقتی ما در خیال داشتیم، که قاعدههای زبان فارسی را خرده خرده در روزنامه "بخارای شریف" انتشار بدهیم، تا خوانندگان و نویسندگان را اطلاع حاصل آید". روزنامه به این منظور در بیست شماره به تشریح دستور زبان فارسی به طور مختصر، با استفاده از منابع معتبر و به شیوه عام آموزشی همراه با تعریف و ارائه مثالها میپردازد.در مجموع بخارای شریف که از انتشار آن صد و چهار سال میگذرد، در تاریخ مطبوعات آسیای مرکزی و روزنامه نگاری آن به عنوان کلام گیرا و جسورانه و منبر اندیشههای روشن و اصلاحات طلبانه نقش و رسالت خود را به جای آورد.
در تاجیکستان به افتخار این روزنامه همه ساله 11 مارس را به عنوان روز ملی مطبوعات تاجیک گرامی میدارند همچنین مسولین کتابخانه ملی این کشور در یک اقدام بی سابقه 111 نسخه الکترونیکی موجود روزنامه "بخارای شریف" را از کتابخانههای آمستردام هلند و شهرهای تاشکند و بخارای ازبکستان انجام و در اختیار خوانندگان قرار داده و تصمیم دارند در آینده متن فارسی این نسخ را به سریلیک برگردان نمایند و در اختیار علاقمندان قرار بدهند.ادامه دارد...انتهای پیام.
09:27 - 8 فروردین 1395
2 بازدید
1 پاسخ