گزارش خبرنگار اعزامي فارس از زيستگاه يوزپلنگ در معرض انقراض
خبرگزاري فارس: علي رغم هشدارها مبني بر اينكه براي ديدن كوشكي نبايد كسي حرف بزند، در يك چشم به هم زدن سكوت در "مركز تحقيقاتي و تكثير يوزپلنگ آسيايي در شرايط نيمه اسارت" شكسته شد و كوشكي؛ يوزپلنگ 3 ساله كه در فضايي مانند قفس زندگي ميكرد هيجان زده خود را استتار كرد و از نظرها پنهان شد.
به گزارش خبرنگار اجتماعي فارس، روزگاري يوزپلنگ آسيايي قلمرو زيادي را به خود اختصاص داده بود از شبه قاره هند تا افغانستان، تركمنستان و ايران تا شبه جزيره عربستان و سوريه همه از قلمرو اين گونه بودند اما حالا يكي از در معرض خطرترين اعضاي خانواده گربهسانان است.
ايران آخرين پناهگاه يوزپلنگ در آسيا است در واقع 30 سال از اين موضوع ميگذرد و گزارشهاي مختلفي مبني بر وجود يوزپلنگ در برخي مرزها به گوش ميرسد. از سوي ديگر ايران با توجه به اينكه اين گونه در معرض خطر انقراض قرار دارد تصميم گرفت تا با طراحي يك برنامه مديريتي حفاظت از يوزپلنگ آسيايي را به صورت جدي آغاز كند.
پروژه يوزپلنگ آسيايي با آب رفتن جمعيت يوزپلنگ آسيايي جان گرفت. مسئولان پروژه حفاظتي يوزپلنگ آسيايي مدعي هستند قبل از شروع پروژه جمعيت اين گونه به 60 قلاده هم نميرسيد، اما حالا كه برخي گونهها به شدت كاهش جمعيت داشتهاند، يوزپلنگ آسيايي كاهش نداشته است.
البته مدير پروژه يوزپلنگ آسيايي معتقد است قبل از شروع پروژه جمعيت اين گونه در حدود 15 قلاده بوده است. اين در حالي است كه مسئولان اين پروژه ملاك صحبتهايشان گرفتن عكسهاي مختلف از يوزپلنگ در نواحي مختلف كشور است.
مرحله اول طراحي پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي با اعتباري بالغ بر 25 هزار دلار در سطح كشور به اجرا درآمد كه نتيجه آن تدوين پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي با اعتباري بالغ بر 725 هزار دلار از سوي سازمان بينالمللي (GEF) و سازمان محيط زيست در شهريور در سال 80 منجر شد. و پس از 7 سال در خرداد سال 87 به پايان رسيد اما با حمايت سازمان بين المللي (IUCN) اين پروژه مجدداً 4 سال ديگر تمديد شد.
بر همين اساس نهم شهريورماه را به عنوان روز حفاظت از اين گونه يوزپلنگ نام نهاده است تا شايد به اين بهانه يوزپلنگ ايراني را كه در تمام لحظات با تهديد زندگي ميكند از ياد نرود.
بر همين اساس با هماهنگي پروژه يوزپلنگ آسيايي كه حدود 7 يا 8 سال است آغاز به كار كرده و با همكاري سازمان حفاظت از محيط زيست جمعي از خبرنگاران و عكاسان را براي مشاهده يوزپلنگ آسيايي و آشنايي با شرايط يكي از زيستگاههاي اين گونه به شهرستان جاجرم در استان خراسان شمالي سفر كردند. پناهگاه حياتوحش مياندشت در 10 كيلومتري شرق شهرستان جاجرم قرار دارد از ويژگيهاي حيات وحش شاخص آن ميتوان به وجود گونههاي مانند گربه پالاس، يوزپلنگ آسيايي (حدود 10 قلاده)، گربه كاراكال، قوچ و ميش و آهو اشاره كرد.
اين منطقه در سال 1359 به مصوبه شوراي عالي حفاظت محيط زيست به عنوان پناهگاه حيات وحش در اين استان اعلام شد. مساحت منطقهاي مياندشت حدود 84 هزار و 435 هكتار است. از آنجايي كه طبق گزارشهاي تهيه شده تنها زيستگاه دشتي يوزپلنگ آسيايي در ايران محسوب ميشود و با توجه به اينكه جمعيت كمي اما قطعي را در خود جاي داده از جمله عواملي است باعث شده مياندشت به عنوان زيستگاه يوزپلنگ آسيايي شناخته شود.
مسئولان سازمان محيط زيست به همراه تعدادي از خبرنگاران صبحزود شهرستان جاجرم را به سمت پناهگاه مياندشت ترك كردند. هيجان زيادي در چهره تك تك افراد ديده ميشد و همه براي ديدن يوزپلنگ 3 ساله لحظهشماري ميكردند. پس از پشتسر گذاشتن منطقه چشمه خالدآباد و روستاي سرخه حدود 40 دقيقه طول كشيد تا به محل زندگي يوزپلنگ آسيايي نزديك شدند. مساحت زيادي فنسكشي شده بود. روي فنسها تابلوي مركز تحقيقاتي آموزشي يوزپلنگ آسيايي در شرايط نيمه اسارات خودنمايي ميكرد.
علي رغم وجود چنين مركزي در منطقه پناهگاه حيات وحش مياندشت، شهرياري، مدير كل محيط زيست خراسان شمالي در رابطه با ايجاد اين مركز گفت: اين مركز براي اين نيست كه زندهگيري صورت گيرد و سازمان محيط زيست هم موافق با اين مسئله نيست.
وي با تأكيد بر اينكه سازمان محيط زيست مايل است اين گونه در داخل زيستگاهش حفظ شود گفت: در صورتي كه گونههايي در حين عبور از جاده تصادف كنند و يا توسط شكارچيان متخلف شكار شوند سازمان محيط زيست با انتقال آنها به اين محل در زمينه تكثير اين گونه اقدام ميكند.
شهرياري در ادامه افزود: منطقه فنسكشي شده حدود 250 هكتار است و محلي كه يوزپلنگ در آن نگهداري ميشود شامل 12 هكتار است.
در اين ميان يكي از محيطبانان خرگوشي را گرفته بود. دستوپا زدنهاي مكرر خرگوش نظر همه را به خود جلب كرده بود و خبرنگاران به دور خرگوش حلقه زده بودند از آنجايي كه غذاي يوزپلنگ آسيايي خرگوش و آهو است و حتي در مواردي ميتوانند از موشهاي صحرايي منطقه استفاده كنند خرگوش طعمه يوزپلنگ بود.
* هيس! يوزپلنگ هيجان زده نشود
شهرياري قبل از باز شدن در محدوده فنسكشي شده خطاب به خبرنگاران تأكيد كرد: پس از ورود به منطقه فنسكشي شده به هيچ وجه حرف نزنيد و آهسته قدم برداريد. در اين صورت استرس و هيجان كمتري به كوشكي بچه يوزپلنگ آسيايي وارد ميشود.
ذوق ديدن كوشكي ترس را از ياد برده بود. با باز شدن فنسها همه وارد محوطه شدند اما آهسته و پاورچين پاورچين. در ميان بوتههاي خار استخوانهايي از خرگوش و آهو كه غذاي چند روز پيش يوزپلنگ بودند ديده ميشد. پس از چند دقيقه همه تذكرات فراموش شد و در يك چشم بر هم زدني نظم به هم ريخت. سكوت شكسته شد. يوزپلنگ با ديدن جمعيت هراسان دويد. ترس و نگراني كاملاً در چهرهاش نمايان بود.
جورابچيان مدير پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي با ديدن چنين صحنهاي خطاب به عكاسان و فيلمبرداران گفت: لطفاً نزديك نشويد، فاصله را رعايت كنيد.
* كوشكي از خير خوردن خرگوش گذشت
پس از مدتي يوزپلنگ از جلوي ديد محو شد و به سرعت خود را استتار كرد. حدود نيم ساعت از اين ماجرا گذشت و خبرنگاران مجبور شدند منطقه فنسكشي شده را ترك كنند. محيط باني كه خرگوش را به دست داشت به داخل منطقه فنسكشي شده رفت و در آنجا منتظر ماند. وقتي كه خرگوش را رها كرد خرگوش از ترس حركت نميكرد روي زمين افتاده بود يوزپلنگ مجدداً برگشت و با دست خود خرگوش را تكان داد اما بيتوجه به زنده بودن خرگوش به او آسيب نرساند و از طعمه خود فاصله گرفت.
جورابچيان درباره وضعيت ايجاد شده به خبرنگار فارس گفت: وقتي حيوان دچار استرس ميشود باعث مردن سلولهاي مغزي و در نهايت كوتاه شدن عمرش ميشود.
وي ادامه داد: يوزپلنگ را براي انجام كارهاي تحقيقاتي نياز داريم به همين دليل حفظ سلامت آن بسيار اهميت دارد.
مدير پروژه يوزپلنگ آسيايي گفت: تصميم گرفتهايم با شرايط پيش آمده از اين به بعد كسي را داخل فنس نبريم تا باعث صدمه به يوزپلنگ نشويم.
جورابچيان در زمينه اهميت حضور محيط بانان در حفاظت از اين گونه گفت: در كل كشور بيش از دو سوم نيروهاي سازمان محيط زيست را محيطبانان تشكيل ميدهند و جمعيت آنها به 2 تا 3 هزار نفر نميرسد.
*شباهت يوزپلنگ با پلنگ باعث شكار آن شده است
وي تصريح كرد: براي حفاظت بيشتر و دقيق نياز به جذب نيروي بيشتري وجود دارد.
يكي از كارشناسان اداره محيط زيست خراسان شمالي در زمينه توجه مردم به اين گونه گفت: زماني مردم براي تفريح شكار ميكردند اما در حال حاضر با آموزشهايي كه داده شده و دوستداران طبيعت نيز زياد شدهاند دست به چنين اقدامي نميزنند.
وي در ادامه با اشاره به شباهت يوزپلنگ به پلنگ گفت: برخي از مردم زماني به دليل شباهت يوزپلنگ آسيايي به يوزپلنگ آن را نميتوانستند تشخيص دهند و با توجه به قصههايي كه نسبت به پلنگ شنيده بودند يوزپلنگ آسيايي را خطرناك ميدانستند.
* ماجراي كوشكي؛ يوزپلنگ 3 ساله مياندشت
وي در رابطه با زندگي كوشكي يوزپلنگ 3 ساله گفت: كوشكي زماني كه يك توله بود توسط سه چوپان شكار ميشود در حالي كه آنها قصد كشتن اين يوزپلنگ را داشتند مرد شكارچي به نام كوشكي تصميم گرفت تا آن را از چوپانها بخرد. پس از مدتي كوشكي را به سازمان محيط زيست هديه داد و اين يوزپلنگ به اين منطقه انتقال داده شد.
*زيستگاه يوزپلنگ ايراني يا تكثير در اسارت؟
علي رغم اظهاراتي كه در زمينه زيستگاه يوزپلنگ ايراني در پناهگاه حيات وحش مياندشت عنوان شده بود، ديدن منطقه فنسكشي شده بيشتر نمايي از يك قفس را در ذهن تداعي ميكرد. به نظر ميرسيد در اين نحوه زندگي يوزپلنگ آسيايي از طبيعت دور مانده است و از رها بودن فاصله زيادي دارد.
هر چند در اين نحوه نگهداري، رسيدگيها بيشتر است، اما به نظر ميرسد اين نوع نگهداري ميتواند اين گونه را به مانند يك حيوان دست آموز بار بياورد.
شهرياري در پاسخ به پرسش خبرنگار اجتماعي فارس مبني بر اينكه چرا زيستگاه فعلي يوزپلنگ شباهت به قفس دارد، گفت: وسعت اين منطقه بين 10 تا 12 هكتار است و اين محدوده ظرفيت 10 قلاده يوزپلنگ آسيايي را دارد.
وي در ادامه گفت: با ايجاد چنين فضايي قصد داشتيم شرايط را براي حفاظت يوز فراهم كنيم.
شهرياري تصريح كرد: شايد بتوانيم يك منطقه 75 هزار هكتاري را فنسكشي كنيم اما حفاظت و تهيه غذا مشكلات زيادي را ايجاد خواهد كرد.
وي با بيان اينكه همينطور كه ميگويي اين يك قفس بزرگ است، تصريح كرد: شرايط فعلي نياز يوزپلنگ را برطرف نميكند اما شرايط حد وسطي است كه بتوانيم حفاظتي مناسب از يوزپلنگ آسيايي داشته باشيم.
شهرياري همچنين گفت: وسعت قفسي كه در پارك پرديسان وجود داشت حدود 500 متر مربع بود اما اين مكان حدود 12 هزار متر مربع است.
وي درباره نحوه غذا دادن به اين گونه گفت: يك روز در ميان توسط نيروهاي محيط زيست خرگوش يا آهو وحشي از طبيعت گرفته مي شود و سپس در محوطه فنس كشي شده رها ميشود. ضمن اينكه گاهي اوقات نيز مواد پروتئيني با غذاي يوزپلنگ مخلوط ميشود.
* كوشكي تا كي بايد تنها در قفس زندگي كند؟
كوشكي يوزپلنگي 3 ساله و نر است؛ معمولا عمر يوزپلنگ آسيايي بين 15 تا 20 سال است. مدير كل محيط زيست استان خراسان شمالي در زمينه تنهايي يوزپلنگ آسيايي و به دور از طبيعت حيات وحش گفت: بايد براي آن يك ماده در نظر بگيريم، اما از سوي ديگر ما به دنبال اين نيستيم كه گونهاي را از زندگي طبيعي بگيريم و به اينجا بياوريم.
* خريد مراتع تنها راه نجات يوزپلنگ آسيايي
مديركل محيط زيست استان خراسان شمالي همچنين در زمينه واگذاري برخي از مراتع و زمينها به سازمان محيط زيست گفت: در اين زمينه توافقنامههايي را با سازمان مراتع و جنگلها دنبال ميكنيم تا از يوزپلنگ آسيايي حفاظت بيشتري صورت گيرد.
شهرياري در ادامه افزود: به دنبال خريد پروانههاي چرا و آغل دامها هستيم تا به اين صورت موارد تهديد را كاهش دهيم.
* سگهاي گله؛ دشمن يوزپلنگ آسيايي
شهرياري در حالي كه به هماهنگي با اداره منابع طبيعي اشاره كرد، گفت: سگهاي گله مهمترين خطر براي يوزپلنگ آسيايي هستند. سگها با حمله به يوزپلنگ تولههاي اين گونه را از مادر جدا ميكنند يا باعث زخمي شدن مادر ميشوند؛ به همين دليل سگهاي گلهها نيز براي يوزپلنگ خطرساز هستند.
وي مهمترين معضل در پناهگاه حيات وحش مياندشت را حضور سگهاي گله برشمرد و افزود: امروز سگهاي گله به بزرگترين تهديد براي يوزها در منطقه تبديل شدهاند و دامها نيز پوشش گياهي را از بين بردهاند با اين حال هر چند اين مراتع ضعيف باقي مانده و براي دامها ديگر مناسب نيستند اما براي آهوهاي ما در منطقه كفايت ميكنند و اگر جمعيت آهو احيا شود، يوزها با كمبود طعمه مواجه نخواهند بود و خود به خود تكثير ميشوند.
اين در حالي است كه به گفته جورابچيان زماني در اين منطقه بيش از 4 هزار رأس آهو وجود داشته است اما بر اثر شكار يا ديگر عوامل در حال حاضر به 300 رأس هم نميرسد.
به نظر ميرسد بايد همزمان با حفاظت از جمعيت يوزپلنگ آسيايي مسئولان براي كاهش جمعيت آهو به ويژه در منطقه مياندشت هم فكري كنند.
شهرياري همچنين درباره اينكه هر روز نگهداري كوشكي چه ميزان هزينه دارد، گفت: به صورت دقيق حساب نكردهايم كه نگهداري اين يوزپلنگ چه ميزان هزينه دارد، اما حدود 350 ميليون تومان فقط براي فنس كشي و ايجاد پاسگاه هزينه كردهايم.
وي درباره تعداد محيطبانان گفت: 12 محيط بان در منطقه مياندشت حضور دارند اما محيطباني كه از كوشكي مراقبت ميكند وظيفه حفاظت از ساير أراضي را نيز بر عهده دارد.
*علي رغم گذشت 7 سال يوزپلنگ آسيايي همچنان در معرض خطر انقراض
جورابچيان مدير پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي با اشاره به اينكه 8 سال پيش جمعيت يوزپلنگ آسيايي در معرض انقراض قرار گرفته بود، گفت: به طور كلي جمعيت يوز پلنگ آسيايي در طي اين سالها افزايش يافته است و از خطر انقراض تا حدودي خارج شده است.
وي در باره اينكه در حال حاضر جمعيت يوزپلنگ آسيايي در ايران در حدود 70 تا 100 قلاده تخمين زده شده است، گفت: بر اساس ليست IUCN جمعيت يوزپلنگ آسيايي بايد حدود 200 قلاده باشد اين امر قابل بررسي است و به خيلي از موارد بستگي دارد. ضمن اينكه ممكن است هر لحظه جمعيت فرق كند، بنابراين خيلي براي قابل استناد نيست.
در حالي كه طبق ليست IUCN جمعيت يوزپلنگ آسيايي بايد به 200 قلاده برسد تا از خطر انقراض نجات يابد، جورابچيان معتقد است اين گونه از خطر انقراض تا حدودي خارج شده است.
ضمن اينكه مدير كل محيط زيست استان سمنان نيز در نشست خبري اخير خود اعلام كرده كه جمعيت اين گونه در اين استان به هيچ وجه در خطر انقراض نيست.
* برآورد جمعيت يوزپلنگ آسيايي در كشور
طبق بررسيهاي به عمل آمده و بر اساس تصويرهاي گرفته شده 8 تا 15 قلاده در خراسان شمالي ، 20 تا 30 قلاده در استان سمنان، 5 قلاده در استان كرمان، 7 تا 10 قلاده در اصفهان و 40 تا 60 قلاده در يزد جمعيت يوزپلنگ آسيايي برآورد شده است.
* 500 هزار دلار، پولي براي نجات يوزپلنگ آسيايي نيست
مدير پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي در گفتوگو با خبرنگار اجتماعي فارس، درباره اينكه كوشكي( يوزپلنگ 3 ساله) تا چه زماني بايد تنها بماند، گفت: اگر بتوانيم براي سال آينده اين كار را انجام دهيم لازم است براي اين كار از زيستگاههاي ديگر يا مياندشت يك يوزپلنگ ماده منتقل كنيم.
وي گفت: در حال حاضر برنامه ريزي دقيقي مصوب نكردهايم. در اين صورت جمعيت يوزپلنگ بدون شك افزايش مييابد.
وي همچنين با اشاره به ضرورت خريد مستثنيات گفت: 110 ميليون تومان سازمان محيط زيست براي خريد مستثنيات زيستگاه يوز در مياندشت اختصاص داده است.
جورابچيان همچنين در زمينه كمكهاي مالي سازمانهاي جهاني گفت: 500 هزار دلار به طور موقت براي فاز 2 پروژه در سال 2009 اختصاص داده شده است، اما با توجه به مشكلات يوزپلنگ آسيايي و مشكلاتي كه براي يوزپلنگ وجود دارد، اين پولي نيست كه بشود يوزپلنگ را حفظ كرد. بيشترين اعتبار را به صورت ملي و استاني سازمان هزينه ميكند.
وي در ادامه گفت: بيش از اين كه به بودجه سازمانهاي بين الملي نياز داريم به همكاريهاي بين المللي نياز داريم و دلمان ميخواهد دنيا را در اين كار عظيم مشاركت دهيم.
مدير پروژه يوزپلنگ آسيايي درباره تاريخ شروع اين پروژه گفت: در حقيقت پروژه از سال 75 - 76 شروع شده كه قبل از شروع پروژه اصلي جمعيت حدود 15 قلاده بوده است.
وي در زمينه اينكه برخي گزارشها اعلام شده كه جمعيت اين گونه حدود 60 قلاده بوده است، گفت: 60 قلاده حدس و گمان برخي افراد بوده است اما قبل از فاز 3 پروژه در سال 75 حدود 10 تا 15 قلاده بوده است.
وي در رابطه با پايان سال پروژه نيز گفت: در حقيقت پروژه 4 ساله بوده و به دليل ضرورتها 3 مرتبه تمديد شده تا سال 87 كه پس از آن نيز باز در نهايت به مدت 4 سال تمديد شد.
انتهاي پيام/ر
13:46 - 26 فوریه 2010
6 بازدید
1 پاسخ