تاریخ، میدان شناخت سنتهای الهی و ساختن آینده
یکی از مؤلفههای مهم سلوک انقلابی امام مجاهد شهید سیدعلی خامنهای طابثراه، نگاه فعال، عبرتآموز و آیندهساز به تاریخ است. در این منظومه، تاریخ صرفاً مجموعهای از حوادث گذشته، نامها، حکومتها و جنگها نیست؛ بلکه صحنه ظهور سنتهای الهی، میدان آزمون انسانها و جوامع، عرصه شناخت عوامل پیروزی و شکست و مدرسهای برای ساخت آینده است. با این نگرش ، جامعه انقلابی نباید در گذشته متوقف شود و نباید تاریخ را تنها برای افتخار یا حسرت مطالعه کند. تاریخ باید به شناخت، بصیرت، تصمیم و اقدام تبدیل شود.میتوان منطق این نگاه را چنین ارائه داد:تاریخ < شناخت سنتهای الهی < عبرت ها ودرس ها < بصیرت < تشخیص صحنه < تصمیم < اقدام <ساخت آینده۱. تاریخ؛ آینه حرکت انسان و جامعه:در نگاه قرآنی، تاریخ دارای معنا و جهت است. سرنوشت ملتها و تمدنها صرفاً محصول تصادف نیست؛ بلکه رفتار انسانها، انتخابهای آنان، ایمان و عملشان، عدالت یا ظلم، استقامت یا سستی و نوع مواجهه آنان با حق و باطل، در سرنوشت تاریخی آنان اثرگذار است.ازاینرو، مطالعه تاریخ برای جامعه انقلابی یک ضرورت راهبردی است. جامعهای که تاریخ خود را نشناسد، ممکن است دوباره اشتباهات گذشته را تکرار کند؛ دشمن را نشناسد؛ ابزارهای سلطه را تشخیص ندهد و فرصتهای تاریخی خود را از دست بدهد اما جامعهای که تاریخ را عمیق و تحلیلی مطالعه کند، میتواند از تجربههای گذشته برای تصمیمهای درست در زمان حال و ساخت آینده استفاده کند.۲. سنتهای الهی؛ قوانین حاکم بر حرکت تاریخ:یکی از تفاوتهای مهم نگاه اسلامی به تاریخ با نگاه صرفاً مادی، توجه به سنتهای الهی است.
سنت الهی به معنای قواعد و شیوههای ثابت و حکیمانهای است که خداوند در عالم و در زندگی فردی و اجتماعی انسانها قرار داده است. قرآن کریم انسان و جامعه را به مطالعه سرنوشت ملتهای پیشین فرا میخواند تا معلوم شود چگونه ایمان، استقامت، عدالت و عمل صالح میتواند زمینهساز پیروزی و چگونه ظلم، فساد، غفلت، دنیاطلبی، اختلاف و سستی میتواند زمینه سقوط جوامع شود.در این نگرش، تاریخ به ما نمیگوید صرفاً چه اتفاقی افتاد؛ بلکه باید به ما بیاموزد:چرا اتفاق افتاد؟چه عواملی آن را رقم زد؟کدام سنت الهی در آن ظهور کرد؟و امروز از آن چه باید آموخت؟۳. ایمان؛ عامل فعال در تاریخ:در نگاه توحیدی، انسان موجودی منفعل در برابر تاریخ نیست. انسان میتواند با ایمان، اراده، انتخاب، مجاهدت و عمل خود در ساخت تاریخ نقشآفرینی کند. این نگاه با جبر تاریخی متفاوت است. اگر تاریخ کاملاً جبری بود، مسئولیت انسان معنا نداشت؛ اما درمنظومه اسلامی، انسان هم موضوع تاریخ است و هم فاعل تاریخ.از همینجا یکی از پایههای سلوک انقلابی شکل میگیرد: منتظر ماندن برای تغییر تاریخ، جای خود را به تلاش برای تغییر واقعیت تاریخی میدهد. انقلاب اسلامی خود نمونهای برجسته از همین نگاه است. مردمی که در برابر استبداد واستعمار و یک نظم سیاسی و بینالمللی ستمکارانه، با ایمان و اراده وارد میدان شدند و مسیر تاریخ معاصر ایران و منطقه را تغییر دادند. ودر حال شکل دهی به نظم نوین در روابط بین الملل بر پایه توحید، عدالت، کرامت انسان و تحقق تمدن نوین اسلامی وتلاش برای صلح وعدالت جهانی با جهاد تمدنی وبستر سازی برای ظهور امام زمان عج هستند.۴. تاریخ؛ مدرسه عبرت:یکی از مهمترین کارکردهای تاریخ، عبرتآموزی است.
عبرت یعنی انسان از حادثه عبور کند، اما پیام آن را با خود به آینده ببرد. بنابراین، در مطالعه تاریخ انقلاب اسلامی نیز نباید تنها به بیان افتخارات اکتفا کرد. باید نقاط قوت، ضعفها، فرصتها، تهدیدها، تصمیمهای درست، خطاها، موفقیتها و شکستها را نیز شناخت. سلوک انقلابی اقتضا میکند که تاریخ با صداقت، شجاعت و عقلانیت مطالعه شود زیرا جامعهای که فقط نقاط قوت خود را ببیند، از ضعفهایش غافل میشود و جامعهای که فقط شکستهای خود را ببیند، دچار خودباختگی و ناامیدی خواهد شد. نگاه انقلابی متوازن میگوید:افتخار بدون غرور،نقد بدون خودتحقیری، عبرت بدون یأس و امید بدون سادهانگاری.۵. شناخت دشمن؛ یکی از درسهای تاریخ:تاریخ در سلوک انقلابی، ابزار مهمی برای دشمنشناسی است.سلطه و استعمار در طول تاریخ، شکلهای گوناگونی داشتهاند؛ ۱_ اشغال مستقیم سرزمینها واستعمار قدیم ب۲_ استعمار نو از طریق نیابتی ها و استقلال ظاهری اما حکومت مزدوران استعمارگران ۳_ استعمار فرانو با جنگ ترکیبی، نفوذ رسانه ای، هوش مصنوعی، تسخیر فضای مجازی؛ شبکه سازی نخبگان سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، رسانهای و علمی وفناوری در کشورهای هدف بنابراین، شناخت دشمن فقط شناخت یک دولت یا قدرت ارزشها مسلط نیست؛ بلکه شناخت منطق سلطه و ابزارهای نوین آن است. جامعه انقلابی باید بتواند میان اختلاف طبیعی دولتها و ملتها با ساختارهای سلطهگر تمایز بگذارد و در هر مقطع، صحنه را درست تشخیص دهد. از این منظر، تاریخ به جامعه میآموزد که دشمن ممکن است روشهای خود را تغییر دهد، اما اصل منازعه بر سر استقلال، هویت، منافع و اراده ملتها میتواند استمرار داشته باشد.
۶. تاریخ ؛ سرمایه تصمیمگیری راهبردی:یکی از مهمترین نتایج نگاه تاریخی، تبدیل تجربه به دانش تصمیمگیری است.رهبر انقلابی نمیتواند صرفاً بر اساس حوادث روز تصمیم بگیرد. تصمیم راهبردی نیازمند شناخت روندها، ریشههای تاریخی، تجربههای گذشته و احتمال پیامدهای آینده است.بنابراین:تصمیم امروز باید با حافظه تاریخی گرفته شود، اما اسیر گذشته نباشد. این نکته اهمیت فراوان دارد. تاریخ اگر درست فهمیده شود، چراغ راه آینده است اما اگر به تقلید مکانیکی از گذشته تبدیل شود، میتواند خود به مانع تصمیم درست تبدیل گردد. سلوک انقلابی در اینجا میان اصول ثابت و روشهای متغیر تفکیک قائل میشود:اصول باید حفظ شوند، اما روش تحقق آنها باید متناسب با شرایط زمان و مکان، دانش، فناوری و تغییر آرایش قدرتهای مستکبر بازطراحی شود.۷. نگاه تاریخی؛ پیوند گذشته، حال و آیندهیکی از ویژگیهای مهم این نگاه، نپذیرفتن گسست میان گذشته و آینده است.گذشته، تجربه است؛ حال، میدان تصمیم است و آینده، میدان مسئولیت. ازاینرو، جامعه انقلابی باید همزمان سه توانایی داشته باشد: حافظه تاریخی برای فراموش نکردن تجربهها؛ بصیرت تاریخی برای فهم درست شرایط کنونی؛ آیندهنگری تاریخی برای ساختن آینده مطلوب. این سه، یکدیگر را تکمیل میکنند. اگر حافظه تاریخی نباشد، جامعه دچار فراموشی میشود؛ اگر بصیرت نباشد، گرفتار تحلیل غلط میشود؛ و اگر آیندهنگری نباشد، در واکنش به حوادث روزمره متوقف خواهد شد.۸. تاریخ؛ میدان امید و اراده:نگاه به تاریخ در سلوک انقلابی نباید به گذشتهگرایی تاسف بار محض به تحولات انسانی منجر شود.
به عنوان مثل غم واندوه حسینی ازجنس حماسه وتولید ایمان وامید وعمل صالح وتمدن سازی در منطق وسلوک انقلابی امام مجاهد شهید سید علی خامنه ای طاب ثراه است. مکتب عاشورا مکتب درس ها وعبرت های مستمر در فرازمان وفرا مکان است وغم واندوه شهادت امام مجاهد شهیدمان تجلیل همین منطق حسینی با شعار باید برخاست وقوموا لله تبدیل به حماسه ملی و منطقه ای وجهانی انتقام وامتداد راه امام شهیدمان گردید.یکی از کارکردهای مهم شناخت سنتهای الهی، تقویت امید و اراده است.اگر ملتها بتوانند با ایمان، صبر، استقامت، وحدت و عمل صالح بر موانع غلبه کنند، می تواند تاریخ سازی کند.این نگاه، امید را از خیالپردازی جدا میکند. امید انقلابی یعنی:پیوستگی وهم افزایی بین شناخت دشواریها، باور به امکان تغییر، تشخیص راه و اقدام مستمر.از همین رو، امید در سلوک انقلابی یک احساس فردی صرف نیست؛ بلکه یک سرمایه راهبردی برای جامعه است.۹. شناخت تاریخ و ساخت آینده:هدف نهایی تاریخخوانی در این منظومه، صرفاً شناخت گذشته نیست؛ بلکه ساخت آینده است. جامعهای که فقط درباره گذشته سخن بگوید اما نتواند آینده خود را طراحی کند، هنوز به مرحله بلوغ تاریخی نرسیده است. سلوک انقلابی اقتضا میکند که تجربه تاریخی انقلاب اسلامی به تولید:نظریه، راهبرد، نهاد، سیاست،قانون، تربیت و الگوی حکمرانی منجر شود.از این رو، میراث تاریخی انقلاب زمانی زنده میماند که بتواند در حل مسائل نسلهای جدید و ساخت آینده کشور و جهان اسلام نقشآفرینی کند.۱۰. تاریخ انقلاب اسلامی؛ تجربهای برای آینده:تاریخ انقلاب اسلامی را باید هم بهعنوان میراث و هم بهعنوان دانش قابل استفاده برای آینده مطالعه کرد.
تجربه مبارزه با رژیم پهلوی، پیروزی انقلاب، تشکیل نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران ، دفاع مقدس ۸ ساله، جنگ رمضان، فتنه های پیچیده از فتنه ۸۸ تا فتنه دیماه ۱۴۰۴ ، بعثت ملت بزرگ ایران و حضور مردم در تجمعات خیابانی بعد از شهادت آقای شهید ایران وپدر امت، معرفی ولی فقیه جدید توسط مجلس خبرگان در شب قدر انقلاب و بیعت تاریخی با امام سید مجتبی خامنه ای مدظله العالی، تحولات منطقهای، پیشرفت علمی وفناوری، مواجهه با فشارها و تحریمها، شکلگیری جبهه مقاومت و پیروزهای راهبردی ؛ تحولات اجتماعی، مجموعهای از تجربههای بزرگ تاریخی را در اختیار ملت ایران قرار داده است. اما استفاده از این تجربهها نیازمند تحلیل است.باید پرسید:کدام تجربه قابل تعمیم است؟کدام تصمیم وابسته به شرایط خاص آن دوره بوده است؟کدام اصل ثابت است؟کدام روش نیازمند تغییر است؟و کدام خطا نباید تکرار شود؟این پرسشها تاریخ را از «روایت» به دانش راهبردی تبدیل میکند.۱۱. تاریخ و نسل جوان:یکی از وظایف مهم سلوک انقلابی، انتقال تجربه تاریخی به نسل جدید است.نسل جدید نباید صرفاً با مجموعهای از تاریخهای رسمی و محفوظات مواجه شود؛ بلکه باید بتواند منطق تحولات تاریخی را بفهمد و خود را در ادامه یک مسیر تاریخی ببیند.انتقال درست تاریخ یعنی انتقال:هویت، تجربه، عبرت، اعتمادبهنفس، مسئولیت و امید. اگر تاریخ بهدرستی منتقل نشود، دشمن میتواند روایت خود را جایگزین روایت ملت ما بکند و گذشته وهویت وفرهنگ وتمدن ایران سرافراز را از معنا تهی سازد. بنابراین، روایت درست تاریخ، بخشی از جهاد تبیین و صیانت از هویت ملی و انقلابی در سلوک انقلابی امام مجاهد شهیدمان است.
۱۲. نگاه به تاریخ در یک منظومه:با توجه به این مباحث، نگاه تاریخی در سلوک انقلابی را میتوان در یک زنجیره چنین بیان کرد:تاریخ < شناخت واقعیت < شناخت سنتهای الهی < درس ها و عبرت ها <شناخت دشمن < بصیرت < تصمیم < مجاهدت <تغییر واقعیت <ساخت آینده.این زنجیره نشان میدهد که تاریخ در این منظومه، گذشتهای مرده نیست؛ بلکه دانش زندهای برای ساخت آینده است.در سلوک انقلابی امام مجاهد شهید سیدعلی خامنهای طابثراه، تاریخ را باید میدان شناخت سنتهای الهی، تجربهاندوزی، دشمنشناسی، درس آموزی؛ عبرتآموزی، تقویت امید، تصمیمگیری و آیندهسازی دانست.این نگاه، انسان را اسیر گذشته نمیکند؛ بلکه از گذشته میآموزد تا آینده را بسازد.با این نگاه در منطق و سلوک انقلابی آقای شهید، امت دارای یک حافظه تاریخی عمیق است، اما هرگز نباید در گذشته متوقف شد دشمن شناسی ضرورت راهبردی دارد اما از دشمن هرگز نباید هراسید واقعیتها راباید دید اما هرگز نباید تسلیم شد. سنتهای الهی را باید شناخت ، از این رهگذر به تکلیف و مسئولیت خود باید عمل کرد.تاریخ برای سلوک انقلابی، مکتب درس ها وعبرت های پیوسته است. تاریخ در منطق وسلوک انقلابی ؛مدرسهای برای ساخت آینده است.و شاید بتوان جوهر این نگاه وسلوک انقلابی امام شهیدطاب ثراه را چنین بیان کرد: انقلابی کسی است که گذشته را میشناسد، سنتهای الهی را میفهمد، صحنه امروز را درست تشخیص میدهد و با ایمان، عقلانیت و مجاهدت، برای ساخت آینده مطلوب اقدام میکند.
14:42 - 5 شهریور 1405
3 بازنشر
54٫1k بازدید