اخبار فارس من فارس پلاس افکار سنجی زندگی
بیشتر

فرهنگ  /  قرآن و فعالیت های دینی

شرح جزء ۱۳ قرآن/ راه ورود به بهشت از نظر پیامبر (ص)

در ادامه انتشار شرح آیات منتخب قرآن و در سیزدهمین روز از ماه مبارک رمضان شرح و تفسیر آیات منتخب جزء‌ ۱۳ قرآن کریم بر اساس تفسیر نور به همراه توضیحات حجت‌الاسلام محسن قرائتی تقدیم می‌شود.

شرح جزء ۱۳ قرآن/ راه ورود به بهشت از نظر پیامبر (ص)

خبرگزاری فارس ـ گروه قرآن و فعالیت‌های دینی: در ادامه انتشار شرح آیات منتخب قرآن و در سیزدهمین روز از ماه مبارک رمضان شرح و تفسیر آیات منتخب جزء‌ ۱۳ قرآن کریم بر اساس تفسیر نور به همراه توضیحات حجت‌الاسلام محسن قرائتی تقدیم می‌شود.

آیه ۱۹ سوره مبارکه رعد

«أَ فَمَنْ یعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَیکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُّ کَمَنْ هُوَ أَعْمى‏ إِنَّما یتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ» پس آیا کسى‌‏که مى‏‌داند آنچه از جانب پروردگارت بسوى تو نازل شده حقّ است، مانند کسى است که نابیناست؟ همانا تنها صاحبان ‏خرد پند مى‏‌گیرند.

شرح آیه ۱۹ سوره مبارکه رعد توسط حجت‌الاسلام قرائتی

آثار استجابت دعوت انبیاء

در آیه قبل به کسانى که دعوت حیات‏‌بخش انبیا علیهم السلام را اجابت مى‏‌کنند اشاره شد، این آیه و آیات بعد، آثار استجابت آن دعوت را بیان مى‏‌فرماید. هر کدام از فطرت، عقل و علم در انسان، مغز و لبّى دارند که گاه بواسطه عادات، رسوم، خرافات، غرائز، روى آنها پوشیده مى‏‌شود، لذا انسان باید دائماً متوجّه آن هسته‏ مرکزى و مغز آنها باشد.[۱]

سیماى خردمندان در قرآن‏

واژه «اولوا الالباب» چندین مرتبه در قرآن آمده و هر مرتبه همراه با یک کمال و وصفى بیان شده است. از جمله:

۱. راز احکام را مى‏‌فهمند. «وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاةٌ یا أُولِی الْأَلْبابِ»[۲] اى صاحبان خرد! براى شما در قصاص، حیات (و زندگى نهفته) است.
۲. آینده‏‌نگر هستند. «تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَیرَ الزَّادِ التَّقْوى‏ وَ اتَّقُونِ یا أُولِی الْأَلْبابِ»[۳] و زاد و توشه تهیه کنید که البتّه بهترین زاد و توشه، پرهیزگارى است. اى خردمندان!
۳. دنیا را محل عبور و گذر مى‏‌دانند نه توقف‏گاه و مقصد. «لِأُولِی الْأَلْبابِ الَّذِینَ ... یتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا»[۴] (خردمندان) کسانى هستند که ... در آفرینش آسمان‌‏ها و زمین اندیشه مى‏‌کنند (و از عمق جان مى‏‌گویند:) پروردگارا! این هستى را باطل و بى هدف نیافریده‏‌اى‏.
۴. از تاریخ، درس عبرت مى‌‏گیرند. «لَقَدْ کانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِی الْأَلْبابِ»[۵] به راستى در سرگذشت آنان، براى خردمندان عبرتى است.
۵. بهترین و برترین منطق را مى‌‏پذیرند. «الَّذِینَ یسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ ... وَ أُولئِکَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ»[۶] آنان که سخن را با دقّت مى‏‌شنوند و بهترین آن را پیروى مى‏‌کنند ... و آنانند همان خردمندان.
۶. اهل تهجّد و عبادت مى‏‌باشند. «أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیلِ ... إِنَّما یتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»[۷] آیا (چنین کسى بهتر است یا) آن کس که در طول شب در حال سجده و قیام به اطاعت مشغول است ... تنها خردمندان متذکّر مى‏‌شوند (و پند مى‌‏پذیرند).

پیام‌‏هایی از آیه ۱۹ سوره مبارکه رعد

۱- قرآن انسان بى‏‌خبر از حقّ را نابینا مى‏‌داند. به جاى «کمن هو لا یعلم» فرموده است «کَمَنْ هُوَ أَعْمى‏»
۲- دین، مطابقت فطرت انسان‏هاست، تنها تذکّر لازم است تا غفلت زدایى شود. «إِنَّما یتَذَکَّرُ...»
۳- عقلى که انسان را به حقانیت کتاب آسمانى نرساند، عقل‏ نیست. «إِنَّما یتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»
۴- علم مفید، محصول تعقّل و تذکّر است. «فَمَنْ یعْلَمُ، یتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»
۵- براى رسیدن به عقل سلیم و فطرت خالص باید گناه و غفلت را از خود دور کرد. «إِنَّما یتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»

آیه ۲۰ سوره مبارکه رعد

«الَّذِینَ یوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لا ینْقُضُونَ الْمِیثاقَ» (خردمندان) کسانى هستند که به پیمان الهى وفا مى‏‌کنند و عهد (او را) نمى‌‏شکنند.

شرح آیه ۲۰ سوره مبارکه رعد توسط حجت‌الاسلام قرائتی

انواع عهد و پیمان و پیمان با خداوند

 «عهد الله» هم شامل پیمان‏‌هاى فطرى از قبیل عشق به حقّ و عدالت مى‌‏شود، هم پیمان‏‌هاى عقلى مثل درک حقایق عالم هستى و مبدأ و معاد را در برمى‏‌گیرد، هم بر پیمان‏‌هاى شرعى همچون عمل به واجبات و ترک محرّمات اطلاق مى‌‏گردد و هم بر پیمان‏‌هایى که انسان‏‌ها با یکدیگر مى‌‏بندند و متعهّد مى‌‏شوند و خداوند مراعات آنها را واجب فرموده، صادق است.[۸]

یکى از مهم‏ترین پیمان‏‌هاى الهى، امامت رهبران آسمانى است. بعد از آنکه حضرت ابراهیم علیه السلام با پشت سرگذاشتن آزمایش‌‏هاى متعدّد به مقام امامت رسید، از خداوند خواست تا فرزندان او نیز داراى این مقام شوند. خداوند براى روشن شدن جایگاه امامت، به جاى آنکه بفرماید مقام امامت به افراد ظالم نمى‌‏رسد فرمود: «لا ینالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ» عهد من به ستمگران نمى‏‌رسد.

«میثاق» به چیزى گفته مى‌‏شود که دل انسان با آن وثوق و اطمینان پیدا مى‏‌کند و از آنجا که وجود یک رهبر الهى، دل و جان انسان‏‌ها را آرام و مطمئن مى‏‌سازد. لذا از مصادیق میثاق شمرده شده است. وفاى به عهد مانند احترام به والدین و ردّ امانت، تنها از حقوق اسلامى نیست، بلکه از حقوق انسانى است. لذا هر خردمند و عاقلى باید آن را مراعات کند.

پیام‏‌هایی از آیه ۲۰ سوره مبارکه رعد

۱- عقل صحیح وسالم، انسان را به دین الهى وفادار مى‌‏سازد. «أُولُوا الْأَلْبابِ، الَّذِینَ یوفُونَ»
۲- وفاى به عهد از آثار خرد و عقل است. «أُولُوا الْأَلْبابِ- یوفُونَ...»
۳- احترام به پیمان‌‏ها و قراردادهاى اجتماعى، از ویژگى‌‏هاى انسان مؤمن عاقل است. «لا ینْقُضُونَ الْمِیثاقَ»

آیه ۲۱ سوره مبارکه رعد

«وَ الَّذِینَ یصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یوصَلَ وَ یخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ یخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ» و (خردمندان) کسانى هستند که آنچه را خداوند به پیوند با آن فرمان داده پیوند مى‏‌دهند و در برابر پروردگارشان (بخاطر شناختى که دارند خشوع و) خشیت دارند و از سختى حساب مى‌‏ترسند.

شرح آیه ۲۱ سوره مبارکه رعد توسط حجت‌الاسلام قرائتی

فرمان خدا به حفظ ارتباط با خویشان و رهبران آسمانی

در روایات آمده است آنچه را که خداوند به وصل آن فرمان داده، صله‏ رحم، یعنى حفظ پیوندهاى خانوادگى و همچنین حفظ پیوندهاى مکتبى یعنى ارتباط دائم و عمیق با رهبران آسمانى و پیروى از خط ولایت است.[۹]

با نگاهى ساده و گذرا به جهان در عصر حاضر خواهیم دید على‌‏رغم آنکه بهترین و بیشترین سرمایه، یعنى نفت را در زیر پاى خود دارند و بهترین نقطه وحدت و عشق بیش از یک میلیارد مسلمان، یعنى کعبه را در پیش روى، و از بهترین مکتب و منطق نیز برخوردارند، امّا بخاطر قطع ارتباط با مسأله رهبرى الهى، همچنان تحت انواع فشارهاى ابرقدرت‏‌ها بسر مى‌‏برند. از این روست که در آیه ۲۷ سوره بقره بعد از جمله «وَ یقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یوصَلَ» عبارت «وَ یفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ» آمده است، زیرا بدیهى است که‏ قطع رحم به تنهایى سبب فساد بر روى زمین نمى‌‏شود، بلکه این رها کردن رهبرى الهى است که گرفتار شدن در چنگال طاغوت و گسترش و نشر فساد و تباهى را بدنبال مى‏‌آورد.

ارتباطاتى را که خداوند به آن امر فرموده، بسیار متنوّع و فراوان است

الف: ارتباط فرهنگى با دانشمندان. «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»[۱۰] اگر نمى‌‏دانید از اهل ذکر بپرسید.
ب: ارتباط اجتماعى با مردم. «اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا»[۱۱] (در برابر مشکلات و هوس‌ها) استقامت کنید و (در برابر دشمنان نیز) پایدار باشید (و دیگران را به صبر دعوت کنید)
ج: ارتباط عاطفى با والدین. «وَ بِالْوالِدَینِ إِحْساناً»[۱۲] و به پدر و مادر احسان کنید.
د: ارتباط مالى با نیازمندان. «مَنْ ذَا الَّذِی یقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً»[۱۳] کیست که به خداوند وام دهد، وامى نیکو!
ه: ارتباط فکرى در اداره جامعه. «وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ»[۱۴] و در امور با آنان مشورت نما.
و: ارتباط سیاسى با ولایت. «وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ»[۱۵] خدا را اطاعت کنید و از رسول و اولى الامر خود (جانشینان پیامبر) اطاعت کنید.
ز: ارتباط همه جانبه با مؤمنان. «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»[۱۶] همانا مؤمنان با یکدیگر برادرند.
ح: ارتباط معنوى با اولیاى خدا. «لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»[۱۷] همانا براى شما در (سیره‏ى) رسول خدا الگو و سرمشقى نیکوست‏.

صله رحم‏

صله‏ ‏رحم تنها به دیدن و ملاقات کردن نیست، کمک‏‌هاى مالى نیز از مصادیق صله رحم بشمار مى‌‏رود. امام صادق علیه‌السلام فرمودند: در اموال انسان غیر از زکات، حقوق دیگرى نیز واجب است و آنگاه این آیه را تلاوت فرمودند.[۱۸] البتّه شاید مراد امام علیه‌السلام از حقوق دیگر، همان خمس باشد.

در اهمیت صله ‏رحم همین بس که خداوند آن را در کنار ذکر خود قرار داده است. «وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ»[۱۹] ارحام تنها منحصر به خانواده و بستگان نسبى نیست، بلکه جامعه بزرگ اسلامى را که در آن همه افراد امت با هم برادرند، «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»[۲۰] و پدرشان پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله و حضرت على علیه‌السلام است نیز در برمى‌‏گیرد. پیامبر صلى الله علیه و آله فرمودند: «انا و على ابوا هذه الامة»[۲۱]

امام صادق علیه‌السلام در آستانه رحلت از دنیا، دستور دادند تا به بستگانى که نسبت به ایشان جسارت کرده بودند هدیه‌‏اى بدهند. وقتى حضرت در انجام این کار مورد انتقاد قرار مى‌‏گیرند، آیه فوق را تلاوت مى‌‏فرمایند. (تفسیر نورالثقلین) و این‏گونه به ما یاد مى‏‌دهند که شرط صله رحم خوش‏بینى، علاقه و رابطه آنها با ما نیست.

خوف و خشیت الهی برای همه مردم است

در توضیح عبارت‏‌هاى «یخْشَوْنَ رَبَّهُمْ» و «یخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ» باید گفت که اگر چه کلمات «خَشِیتُ» و «خوف» در بعضى موارد در معناى مترادف و مشابه بکار رفته و از آنها یک معنا اراده گردیده است، امّا فى‌‏الواقع میان آن دو تفاوت وجود دارد؛ به اینکه خشیت عبارت است از آن خوف و تأثر قلبى که انسان بخاطر احترام و عظمت از کسى در دل پیدا مى‏‌کند، امّا خوف داراى معناى وسیعترى است و شامل هرگونه ترس و اضطرابى مى‌‏شود. به عبارت دیگر هیچگاه خشیت در مورد یک حادثه تلخ بکار نمى‌‏رود و انسان نمى‏‌گوید من از سرما، مرض و ... خشیت دارم در حالى که کاربرد واژه خوف در امورى مثل ترس از سرما، گرما و مرض امرى رایج و شایع است. و نهایتاً، از آنجا که خشیت بر مبناى علم انسان به عظمت و اهمیت و احترام طرف مقابل قرار دارد، مى‏‌توان گفت که خشیت مخصوص افراد عالم است و خوف در مورد همه مردم بکار مى‏‌رود. چنانکه قرآن مى‏‌فرماید: «إِنَّما یخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ»[۲۲] تنها دانشمندان از خدا خشیت دارند.

پیام‌‏هایی از آیه ۲۱ سوره مبارکه رعد

۱- حفظ پیوندهاى مکتبى و الهى، نشانه‏ عقل صحیح است. «أُولُوا الْأَلْبابِ ... الَّذِینَ یصِلُونَ‏»
۲- ما باید بخاطر فرمان خدا با بستگان ارتباط برقرار کنیم، خواه دیگران به دنبال‏ ارتباط با ما باشند یا نباشند. «أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یوصَلَ»
۳- در دید و بازدیدها و صله رحم‏‌ها، مواظب گناهان و از جمله چشم چرانى‌‏ها باشید. «یصِلُونَ ... یخْشَوْنَ رَبَّهُمْ‏»
۴- هم از عظمت الهى پروا کنید، «یخْشَوْنَ» و هم از مجازات او بترسید. «یخافُونَ»
۵- قطع رحم، سبب سختى حساب است. «یصِلُونَ ... یخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ‏»

آیه ۲۲ سوره مبارکه رعد

«وَ الَّذِینَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیةً وَ یدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیئَةَ أُولئِکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ» و (خردمندان) کسانى هستند که براى جلب توجّه پروردگارشان صبر پیشه کرده و نماز بپا داشتند و از آنچه روزیشان کردیم پنهانى و آشکارا انفاق کردند و بدى را با نیکى پاک مى‏‌کنند. آنانند که سراى آخرت مخصوص آنهاست.

شرح آیه ۲۲ سوره مبارکه رعد توسط حجت‌الاسلام قرائتی

صبر و نماز راه پیوند با خالق

«صبر»، فقط به معناى تحمّل مشکلات نیست، بلکه شامل پایدارى در عبادت، مقابله با معصیت، بردبارى در مصیبت، تسلیم در اطاعت و عدم غرور و مستى در نعمت نیز مى‌‏شود. «وَجْهِ رَبِّهِمْ» به معناى جلب توجّه، عنایت و رضایت پروردگار است. اقامه نماز یکى از مصادیق پیمان‌‏هاى الهى «عَهْدَ اللَّهِ» است که در آیات سابق آمد، چنانکه در روایت نیز آمده است؛ «الصلاة عهد الله». صبر و صلاة پیوند با خالق، انفاق و حسنه، ارتباط با مردم است.

چهار گام مهم در انفاق و بخشش

انفاق داراى درجاتى است و شامل: گام اوّل: بخشش از فضل و داده‌‏هاى الهى. «أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناکُمْ»[۲۳] از آنچه به شما روزى داده‌‏ایم انفاق کنید. گام دوم: بخشش از دسترنج و کسب حلال. «أَنْفِقُوا مِنْ طَیباتِ ما کَسَبْتُمْ»[۲۴] از پاکیزه‏‌ترین چیزهایى که بدست آورده‏‌اید، انفاق کنید. گام سوم: بخشش از آنچه دوست دارند. «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ»[۲۵] هرگز به نیکى دست نمى‌‏یابید، مگر آنکه از آنچه دوست دارید، (در راه خدا) انفاق کنید. گام چهارم: ایثار. «وَ یؤْثِرُونَ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ»[۲۶] و اگرچه خود شدیداً در فقر هستند ولى مهاجران را بر خود مقدّم مى‏‌دارند.

عاقبت‌بخیری

به فرموده المیزان، «عُقْبَى الدَّارِ» به معناى عاقبت به خیرى در دنیاست، ولى مى‌‏توان گفت که شامل هر دو سرا «دنیا و آخرت» مى‌‏شود. معناى اینکه بدى را با خوبى برطرف کنیم، این است که اگر از مؤمنان کسى کار ناشایستى در رابطه با ما انجام داد اغماض کنیم، نه اینکه با افراد ظالم و مفسد چنین رفتارى داشته باشیم، زیرا در مورد آنها باید مقابله به مثل نمود. به هر صورت اگر چه اسلام دین اخلاق و عاطفه و بخشش است، ولى در جاى خود «لا تَأْخُذْکُمْ بِهِما رَأْفَةٌ»[۲۷] نیز دارد.

اسلام مکتب جامع و اولواالالباب افراد کاملى هستند. وجود جملاتى همچون: «یوفُونَ»، «یصِلُونَ»، «یخْشَوْنَ»، «یخافُونَ»، «صَبَرُوا»، «أَقامُوا»، «أَنْفَقُوا» و «یدْرَؤُنَ» نشانه آن است که انسان‏‌هاى کامل هم متعهد به پیمان‌‏هاى خود هستند، هم تمام ارتباطات خود را حفظ مى‏‌کنند، هم تقواى والایى دارند و هم بجاى انزوا، در همه‏ میدان‏‌ها حاضر و فعّال‏اند.

پیام‏‌هایی از آیه ۲۲ سوره مبارکه رعد

۱- صبر و استقامتى ارزش دارد که براى خداوند و در راه او باشد. (نه هر تعصب و لجاجت ویکدندگى) «صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ»
۲- نماز باید اقامه شود، نه آنکه فقط خوانده شود. یعنى باید آداب، شرایط، حدود و دستورات آن مراعات شود. «أَقامُوا الصَّلاةَ»
۳- رابطه با خدا بدون کمک به دیگران مقبولیتى ندارد، گرچه کمک هم تنها کمک مالى نیست. «أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا»
۴- به انفاق خود مغرور نشوید، آنچه مى‌‏دهید از اوست. «أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ»
۵- وقتى نیت کار «ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ» یعنى رضایت پروردگار شد، دیگر پنهان و آشکار عمل مهم نیست. «سِرًّا وَ عَلانِیةً»
۶- حکمت اقتضا مى‏‌کند که بعضى از کمک‏‌ها علنى و بعضى دیگر مخفى باشد. «سِرًّا وَ عَلانِیةً»
۷- گناه را با توبه، منکر را با معروف، ظلم را با عفو، ناسزا را با سلام، عذاب را با صدقه، جفا را با صله، استبداد را با مشورت و ولایت طاغوت و شیطان را با ولایت حقّ جبران نماییم. «یدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیئَةَ»
۸- خوش عاقبتى در دنیا و آخرت از آنِ صاحبان خرد است. «أُولُوا الْأَلْبابِ ... أُولئِکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ»

آیه ۲۳ سوره مبارکه رعد

«جَنَّاتُ عَدْنٍ یدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّیاتِهِمْ وَ الْمَلائِکَةُ یدْخُلُونَ عَلَیهِمْ مِنْ کُلِّ بابٍ» (سراى آخرت) باغ‏‌هاى جاودانى که آنان و هر کس از پدران و همسران و فرزندانشان که صالح بوده‏‌اند بدان داخل مى‏‌شوند و فرشتگان از هر درى (براى تبریک و تهنیت) بر آنان وارد مى‌‏شوند.

شرح آیه ۲۳ سوره مبارکه رعد توسط حجت‌الاسلام قرائتی

راه ورود به بهشت از منظر پیامبر (ص)

از میان ۱۲۷ مرتبه‌‏اى که «جَنَّاتُ» و «جنت» در قرآن آمده، تنها ۱۱ مورد از آن تعبیر «جَنَّاتُ عَدْنٍ» دارد که طبق حدیثى از درّالمنثور، به معناى بهشت مخصوص است.[۲۸] رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرمودند: هر کس مى‌‏خواهد زندگى و مرگش همچون زندگى و مرگ من باشد و به «جَنَّاتُ عَدْنٍ» که بهشت من است وارد شود، باید علىّ ‏ابن‌ ‏ابی‌طالب علیهما‌السلام و ذریه‏ او را، رهبر و امام خود قرار دهد که آنها در علم و فهم، برترین انسان‌‏ها و هادى مردم به سوى هدایت‌‏اند.[۲۹]

افراد صالح یک خانواده در بهشت هم کنار هم هستند

بارها در قرآن آمده است که افراد صالحِ یک خانواده، در بهشت نیز در کنار هم خواهند بود و از مصاحبت یکدیگر لذت خواهند برد. البتّه ذکر عنوان بعضى از افراد خانواده مثل پدر، همسر و فرزند در آیه شریفه فوق دلالت بر خصوصیتى ندارد و شامل همه افراد صالح ‏خانواده، اعم از افراد مذکور و مادران، خواهران و برادران نیز مى‏‌شود. در ضمن شاید علت عدم ذکر نام مادر آن باشد که مادر، همسر پدر است و مشمول «ازواج» مى‏‌گردد، همان‌گونه که خواهر و برادر، ذریه پدر، و عمو و عمّه از ذُرارى آباء شمرده مى‏‌شوند.

آنچه از آیات الهى به دست مى‏‌آید این است که فرشتگان، در همه احوال در دنیا و آخرت (برزخ و قیامت) با انسان ارتباط دارند، گاهى بر او درود و صلوات مى‏‌فرستند، «یصَلِّی عَلَیکُمْ وَ مَلائِکَتُهُ»[۳۰] گاهى براى او استغفار و طلب بخشش مى‌‏کنند، «وَ یسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»[۳۱] و زمانى هم براى او دست به دعا برمى‏‌دارند، «رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ»[۳۲] در هنگام مرگ و شروع عالم برزخ نیز با شعار و تلقین «أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا»[۳۳] و با جمله «سَلامٌ عَلَیکُمْ» جان آنها را مى‌‏گیرند. «الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیبِینَ یقُولُونَ سَلامٌ عَلَیکُمْ»[۳۴] و در آخرت نیز از هر سو بر آنان سلام مى‌‏کنند.

هشت درب بهشت برای ورود هشت گروه از بهشتیان

براى بهشت هشت درب ذکر شده که با تعداد اوصافى که براى اولوا الالباب در آیات اخیر شمرده شده مطابقت دارد. گویا هر کدام از این صفت‏‌هاى هشت‏‌گانه، درى از درهاى بهشت و راهى بسوى سعادت ابدى را به سوى انسان باز مى‏‌کند.

هر پدر و فرزند، هر زن و شوهر و هر آباء و ذریه‌‏اى در بهشت به یکدیگر ملحق نمى‌‏شوند و در کنار هم قرار نمى‌‏گیرند، زیرا در روز قیامت، انساب و اسباب، کارساز نیستند. «فَلا أَنْسابَ بَینَهُمْ»[۳۵] و آن روز هر کس در گرو اعمال خویش است، «کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ»[۳۶] و جز سعى و تلاش، چیز دیگرى مؤثر نیست، «لَیسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‏»[۳۷] بنابر این ورود بعضى از بستگان بر بعضى دیگر، تنها به خاطر لیاقت و صلاحیت فردى خود آنهاست. مشابه این آیه را مى‌‏توان در سوره‏‌هاى غافر، آیه ۷ و طور آیه ۲۱ نیز مشاهده کرد.

پیام‏‌هایی از آیه ۲۳ سوره مبارکه رعد

۱- شرط ورود به بهشت، صالح بودن است. «وَ مَنْ صَلَحَ»
۲- خانواده بهشتى، خانواده‌‏اى است که بین اعضاى آن همبستگى و صمیمیت در مسیر حقّ باشد. «صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ»
۳- توجّه به عواطف در اسلام یک اصل است. براى انسان زندگى در بهترین مکان‏‌ها، ولى به دور از خانواده، صفایى ندارد. «یدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ»

آیه ۲۴ سوره مبارکه رعد

«سَلامٌ عَلَیکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ» (فرشتگان هنگام دیدارِ بهشتیان به آنان مى‏‌گویند:) بخاطر استقامتى که کردید، بر شما درود باد. پس چه نیکوست سراى آخرت.

شرح آیه ۲۴ سوره مبارکه رعد توسط حجت‌الاسلام قرائتی

سلام پیامی پرمحتوا اما ساده از قرآن کریم

یکى از امتیازات بى‏‌نظیر قرآن، بیان پرمحتواترین مطالب، در قالب ساده‌‏ترین و مختصرترین کلمات است. از جمله همین عبارت «سَلامٌ عَلَیکُمْ» که جمله‏‌اى بسیار کوتاه و آسان، امّا پرمحتوا و رساست و سابقه‏ آن به انبیاى گذشته همچون ابراهیم، نوح و آدم علیهم‌السلام مى‌‏رسد. «سَلامٌ عَلى‏ نُوحٍ فِی الْعالَمِینَ»[۳۸]، «سَلامٌ عَلى‏ مُوسى‏ وَ هارُونَ»[۳۹]

سلام، یکى از نام‏‌هاى خداوند، تهنیت خداوند بر پیامبران، تبریک الهى بر بهشتیان، زمزمه فرشتگان، کلام بین‌‏المللى تمام مسلمانان، شعار بهشتیان در این جهان و آن جهان، ذکر خالق و مخلوق، نداى وقت ورود و خروج، آغاز هر کلام در نامه و بیان است که هم بر مرده و زنده و هم بر بزرگ و کوچک گفته مى‏‌شود و پاسخ آن در هر حال واجب است.

پیامِ سلام، احترام، تبریک، دعا، امان و تهنیت از سوى خداوند است. «سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِیمٍ»[۴۰] وقتى ما در پایان هر نماز مى‏‌گوییم: «السلام علینا و على عباد الله الصالحین»، با این سلام تمام مرزهاى نژادى و امتیازات پوچ سنّ، جنسیت، مال، مقام، زبان و زمان را درطول تاریخ در هم مى‏‌شکنیم و با همه بندگان صالح خدا ارتباط برقرار مى‌‏کنیم و بر آنها درود مى‏‌فرستیم.

کسانی که قبل از حساب و کتاب قیامت وارد بهشت می‌شوند

در روایات آمده: گروهى از مردم قبل از رسیدگى به حساب، به بهشت مى‌‏روند، وقتى فرشتگان علت را سؤال مى‏‌کنند، جواب مى‌شنوند که ما در دنیا بر اطاعت خداوند و بر مشکلات و مصایب صبر مى‏‌کردیم و اهل شکیبایى بودیم. فرشتگان با شنیدن جواب، از آنان با سَلامٌ عَلَیکُمْ ... استقبال مى‏‌کنند.[۴۱] امام صادق علیه السلام فرمودند: ما اهل صبر هستیم، امّا شیعیان ما از ما صبورتر مى‏‌باشند. زیرا صبر ما بر چیزى است که مى‌‏دانیم، ولى آنان بر چیزى صبر مى‏‌کنند که نمى‏‌دانند.[۴۲]

نکاتى درباره صبر

۱. منشأ و سرچشمه صبر را از خداوند بدانیم. «وَ ما صَبْرُکَ إِلَّا بِاللَّهِ»[۴۳]
۲. مقصد و هدف از صبر را نیز رضایت الهى قرار دهیم، نه خوشنامى و نه هیچ چیز دیگر. «وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ»[۴۴]
۳. صبر از صفات انبیا است. «کُلٌّ مِنَ الصَّابِرِینَ»[۴۵]
۴. صبر کلید بهشت است. «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا یأْتِکُمْ...»[۴۶]
۵. صبر در بلاها و آزمایشاتِ الهى، محک و ملاک شناخت و روشن شدن چهره‏ مجاهدان و صابران است. «وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِینَ مِنْکُمْ وَ الصَّابِرِینَ»[۴۷]
۶. صبر سبب دریافت صلوات خداوند است. «أُولئِکَ عَلَیهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ»[۴۸] (شاید یکى از علل صلوات بر پیامبر و اهل‏‌بیت او این است که آنها صابرترین مردم بودند.)
۷. صبر نسبت به ایمان، به منزله سر براى بدن است. پیامبر صلى الله علیه و آله فرمودند: «الصبر من الایمان کالرأس من البدن»[۴۹]
۸. صبر، میزان درجات بهشتیان است. «سَلامٌ عَلَیکُمْ بِما صَبَرْتُمْ»، «أُوْلئِکَ یجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا»[۵۰]، «وَ جَزاهُمْ بِما صَبَرُوا جَنَّةً وَ حَرِیراً»[۵۱]
۹. صبر، داراى درجاتى است. در حدیثى مى‌‏خوانیم که صبر بر مصیبت ۳۰۰ و صبر بر طاعت ۶۰۰ و صبر از معصیت ۹۰۰ درجه دارد.[۵۲]
۱۰. در سراسر قرآن فقط در مورد صابران اجر بى‏‌حساب مطرح شده است. «إِنَّما یوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیرِ حِسابٍ»[۵۳]
۱۱. قرآن مجید در کنار صبر، شکر را نیز مطرح فرموده است، اشاره به اینکه مشکلات هم نعمت هستند. «لِکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ»[۵۴]
۱۲. صبر، وصیت امام حسین علیه السلام به فرزندش امام سجّاد علیه السلام است. «یا بنى اصبر على الحق و ان کان مرا»[۵۵]
۱۳. گاهى در یک اقدام چند نوع صبر دیده مى‌‏شود. نظیر اقدام حضرت ابراهیم در قربانى کردن اسماعیل که هم صبر بر اطاعت و تسلیم و هم صبر بر مصیبت را لازم دارد.

پیام‌‏هایی آیه ۲۴ سوره مبارکه رعد

۱- سرچشمه همه کمالات صبر است. «بِما صَبَرْتُمْ» صبر در پایان هشت نشانه و کمال براى اولوا الالباب بیان شده و فرشتگان نیز اساس درود خود را صبر مؤمنان مى‏‌دانند.
۲- سلام کردن به هنگام ورود، شیوه فرشتگان است. «یدْخُلُونَ عَلَیهِمْ، سَلامٌ عَلَیکُمْ»
۳- بهشت «دارالسلام» است. چون فرشته‌‏ها از هر سو بر بهشتیان سلام مى‌‏کنند. «مِنْ کُلِّ بابٍ سَلامٌ عَلَیکُمْ»
۴- به کسانى که پایدارى و پشتکار دارند احترام بگذاریم. «سَلامٌ عَلَیکُمْ بِما صَبَرْتُمْ»
۵- در نظام الهى حتّى بکار بردن کلمات و درود و تبریک نیز بر اساس یک مبنا و حکمت (ایمان و عمل) است نه تملّق و گزافه. «سَلامٌ عَلَیکُمْ بِما صَبَرْتُمْ»

آیه ۲۵ سوره مبارکه رعد

«وَ الَّذِینَ ینْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثاقِهِ وَ یقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یوصَلَ وَ یفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولئِکَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ» (در برابر گروه اوّل) کسانى هستند که پیمان خدا را پس از محکم بستن مى‌‏شکنند و آنچه را خداوند به پیوند آن فرمان داده قطع مى‏‌کنند و در زمین فساد مى‏‌نمایند. آنانند که برایشان لعنت است و برایشان بدمنزلى است.

شرح آیه ۲۵ سوره مبارکه رعد توسط حجت‌الاسلام قرائتی

سزای کسانی که عهد و پیمان می‌شکنند

در برابر صفات نیکو و بارز اولوا الالباب در وفاى به عهد و ارتباط با آنچه خداوند بر وصل آن فرمان داده، قرآن به گروهى اشاره مى‏‌کند که ضد این صفات را دارا مى‌‏باشند، یعنى عهد و پیمان مى‌‏شکنند و آنچه را امر به وصل آن شده، قطع مى‏‌کنند. لذا در مقابل «عُقْبَى الدَّارِ»، براى این افراد «سُوءُ الدَّارِ» در نظر گرفته شده است. فساد در زمین، بارها در قرآن نسبت به افراد و اعمالى مطرح شده است، از جمله افرادى که مصداق مفسد معرّفى گردیده‌‏اند، فرعون است. «إِنَّهُ کانَ مِنَ الْمُفْسِدِینَ»[۵۶] همچنین افعالى مثل: هلاک حرث و نسل[۵۷]، ایجاد تفرقه و آدم‏‌کشى نیز از جمله مصادیق فساد در زمین دانسته شده است. قرآن[۵۸] جزاى «مفسد فى‌‏الارض» را کشتن، دار زدن، قطع عضو و یا تبعید مى‏‌داند و کسانى را که در دل اراده‏ بلند پروازى و فساد دارند، محرومان از الطاف الهى در قیامت مى‌‏شمارد.

امام سجّاد علیه السلام به فرزندش وصیت مى‌‏فرماید: «ایاک و مصاحبة القاطع لرحمه، فانى وجدته ملعونا فى کتاب الله»[۵۹] از دوستى و مصاحبت با کسانى که قطع رحم مى‏‌کنند بپرهیز، زیرا من در قرآن، آنها را ملعون یافتم. «یقْطَعُونَ ... لَهُمُ اللَّعْنَةُ»

پیام‌‏هایی آیه ۲۵ سوره مبارکه رعد

۱- یکى از شیوه‌‏هاى تربیتى و تبلیغى، روش مقایسه است. «یوفُونَ ... عُقْبَى الدَّارِ- ینْقُضُونَ ... سُوءُ الدَّارِ»
۲- نقطه‏ شروع تمام انحرافات، جدایى انسان از خداوند است. «ینْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ ... یفْسِدُونَ‏»
۳- قطع رحم از گناهان کبیره است، زیرا وعده عذاب براى آن داده شده است. «یقْطَعُونَ ... لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ»
۴- فساد انسان، به همه جا سرایت مى‌‏کند. «یفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ»

[۱] . تفسیر فرقان
[۲] . بقره، ۱۷۹
[۳] . بقره، ۱۹۷
[۴] . آل‏ عمران، ۱۹۱
[۵] . یوسف، ۱۱۱
[۶] . زمر، ۱۸
[۷] . زمر، ۹
[۸] . تفسیر نمونه
[۹] . تفسیر صافى
[۱۰] . نحل، ۴۳
[۱۱] . آل‏ عمران، ۲۰۰
[۱۲] . بقره، ۸۳
[۱۳] . بقره، ۲۴۵
[۱۴] . آل ‏عمران، ۱۵۹
[۱۵] . نساء، ۵۹
[۱۶] . حجرات، ۱۰
[۱۷] . احزاب، ۲۱
[۱۸] . تفسیر صافى
[۱۹] . نساء، ۱
[۲۰] . حجرات، ۱۰
[۲۱] . بحارالانوار، ج ۲۳، ص ۲۹۵
[۲۲] . فاطر، ۲۸
[۲۳] . بقره، ۲۵۴
[۲۴] . بقره، ۲۶۷
[۲۵] . آل‏ عمران، ۹۲
[۲۶] . حشر، ۹
[۲۷] . نور، ۲
[۲۸] . تفسیر فرقان
[۲۹] . تفسیر نورالثقلین
[۳۰] . احزاب، ۴۳
[۳۱] . غافر، ۷
[۳۲] . غافر، ۸
[۳۳] . فصّلت، ۳۰
[۳۴] . نحل، ۳۲
[۳۵] . مؤمنون، ۱۰۱
[۳۶] . مدّثر، ۳۸
[۳۷] . نجم، ۳۹
[۳۸] . صافّات، ۷۹
[۳۹] . صافّات، ۱۲۰
[۴۰] . یس، ۵۸
[۴۱] . تفسیر قرطبى
[۴۲] . تفسیر صافى
[۴۳] . نحل، ۱۲۷
[۴۴] . مدثر، ۷
[۴۵] . انبیاء، ۸۵
[۴۶] . بقره، ۲۱۴
[۴۷] . محمد، ۳۱
[۴۸] . بقره، ۱۵۷
[۴۹] . بحارالانوار، ج ۹، ص ۲۰۳
[۵۰] . فرقان، ۷۵
[۵۱] . انسان، ۱۲
[۵۲] . بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۹۲
[۵۳] . زمر، ۱۰
[۵۴] . ابراهیم، ۵
[۵۵] . بحارالانوار، ج ۷۰، ص ۱۸۴
[۵۶] . قصص، ۴
[۵۷] . بقره، ۲۰۵
[۵۸] . مائده، ۳۳
[۵۹] . بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۱۹۶

انتهای پیام/

نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری فارس در وب سایت منتشر خواهد شد پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد
Captcha
لطفا پیام خود را وارد نمایید.
پیام شما با موفقیت ثبت گردید.
لطفا کد اعتبارسنجی را صحیح وارد نمایید.
مشکلی پیش آمده است. لطفا دوباره تلاش نمایید.
همراه اول