اخبار فارس من فارس TV افکار سنجی دانشکده انتشارات توانا

فرهنگ  /  مسجد و هیئت

مسجد تراز اسلامی| علیزاده: ۴۰ سال نسبت به مساجد غفلت کردیم/ امام جماعت بی‌پول نمی‌تواند مدیریت کند

حجت‌الاسلام علیزاده گفت: امام جماعتی که دستش خالی باشد، نمی‌تواند همه‌کاره باشد و جوانان را جذب کند. برای همین است که هر مسجدی، هیأت‌ امنای قوی و منابع درآمدی خوب دارد، امروز رونق خوبی هم دارد.

مسجد تراز اسلامی| علیزاده: ۴۰ سال نسبت به مساجد غفلت کردیم/ امام جماعت بی‌پول نمی‌تواند مدیریت کند

خبرگزاری فارس ـ حوزه مسجد و هیأت ـ امیرحسین کسائی: مساجد کشور این روزها مورد انتقاد بسیاری از مردم قرار گرفته است و از وضعیت نابسامان مساجد و رخوت و بی‌حوصلگی حاکم بر این خانه‌های خدا که روزی در کشور سنگر بودند، گلایه دارند. کارشناسان دلیل این وضعیت رو به افول را نبود مدیریت واحد برای مساجد و از همه مهم‌تر دخالت دستگاه‌ها و نهادهای مختلف در مساجد ارزیابی می‌کنند. برای بررسی وضعیت مساجد با حجت‌الاسلام ابوالقاسم علیزاده، معاون سیاسی سابق شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه کشور و امام جماعت مسجد حضرت ولیعصر(عج) در شهرک شهید محلاتی گفت‌وگویی داشتیم که در ادامه می‌خوانید:


حجت‌الاسلام ابوالقاسم علیزاده

امام جماعت مدیر ذاتی مسجد است

* مساجد در محلات کشور برای اثرگذاری و پیشبرد امور دارای چه ظرفیتی هستند؟

مساجد محور محلات هستند و می‌توانند تمام ارکان محله را یکپارچه و در راستای حل مشکلات مردم هر محل عملیاتی کنند. مسجد یکی از ارکان مهم تمدن نوین اسلامی است. از صدر اسلام تاکنون مساجد در برهه‌های مختلف اثرگذاری خود را نشان دادند. در انقلاب اسلامی هم مساجد ظرفیت‌های خود را بارها در دوران مبارزه علیه رژیم پهلوی و هشت سال دفاع مقدس و دوران مقابله با بیماری کرونا نشان دادند.

امامان جماعت در این اثرگذاری دارای بیشترین نقش هستند که به تعبیر مقام معظم رهبری مدیر شرعی و ذاتی مساجد به حساب می‌آیند.

مقام معظم رهبری معقتدند مسجد مردم پایه است و باید مردمی مدیریت بشود

* از ابتدای انقلاب اسلامی نحوه و رویکرد مدیریت مساجد به چه صورت بوده است؟

مساجد و نهادهای دینی مردم‌پایه هستند و نظر رهبری بر این منوال است که باید مردمی مدیریت شوند و مستقل از حاکمیت. یعنی باید خود مردم امر دین‌شان را اداره کنند، اما از این طرف آیا حکومت و دولت اسلامی هیچ مسئولیتی نباید داشته باشد؟ چون بخشی از بار حکومت را نهادهای دینی برمی‌دارند باید به همین میزان آبرومندانه و عزت‌مندانه از حمایت دولت‌ها نیز بر خوددار باشند.

از صدر اسلام تاکنون مساجد در برهه‌های مختلف اثرگذاری خود را نشان دادند. در انقلاب اسلامی هم مساجد ظرفیت‌های خود را بارها در دوران مبارزه علیه رژیم پهلوی و هشت سال دفاع مقدس و دوران مقابله با بیماری کرونا نشان دادند

من معتقدم، مسجد طلبکار دولت‌هاست، دولت باید حق مسجد را به‌موقع، بجا و به وقتش در برنامه بودجه سالانه خود ببیند و بدون منت هم ادا کند، اما الان اینطوری نیست. مرکز امور مساجد باید خودش را کوچک و بزرگ کند و یا متولیان مساجد یا حتی امام جماعت دستش را جلوی مردم دراز کند تا کمک کنند و در مسجد کاری صورت گیرد.

دولتی‌ها و دولتمردان ما باید عزتمندانه حق مسجد و حق نماز جمعه، حق امام جمعه و امام جماعت را بدهند، چون مسجد و ارکان مسجد دغدغه امور مربوط به جامعه را دارند و کار دولت را انجام می‌دهند و به همان میزان هم باید دولت برای آن‌ها بودجه و اعتبار ببیند و این اعتبارات را در اختیار ارکان مسجد قرار بدهد.

امام خمینی بنا داشت نهاد «امر به معروف و نهی از منکر» را ایجاد کند

* امام خمینی درباره مدیریت مساجد دارای چه نظر و عقیده‌ای بودند؟ ایشان هم معتقد به مدیریت مردمی بودند؟

امام خمینی(ره) بعد از اینکه انقلاب پیروز شد، وارد فاز نهادسازی شد و اعتقاد داشت که باید نهادهایی ذیل جمهوری اسلامی، یا تئوری ناب ولایت‌فقیه شکل بگیرد که این نهادها، نهادهایی در تراز انقلاب و نظام اسلامی باشند، با این هدف که نهادهای باقی‌مانده از دوره طاغوت را به‌نوعی در نهادهای انقلاب هضم کند؛ دشمن دست امام را خواند و جنگ را ایجاد کرد. اصلاً فلسفه ایجاد جنگ تحمیلی و تحمیل جنگ آن هم با تمام قوای استکباری که همه پشت سر صدام به صحنه آمدند، یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین دلایلش همین بود که ذهن امام را یک جای دیگری مشغول کنند. البته ترورهای داخلی هم داشتیم و ناامنی‌های داخلی هم مزید بر علت بود.

برخلاف میل امام، آن‌طور که باید نهادهای انقلابی شکل نگرفت و یکی از آن‌ها که عقیم ماند، نهادی بود تحت عنوان «امر به معروف و نهی از منکر». امام با این اعتقاد که در نظام اسلامی مبتنی بر دین، همه چیز باید دینی شود، یعنی حکومت دینی، بازار دینی، دانشگاه دینی، به دنبال راه‌اندازی یک نهاد با عنوان «امر به معروف و نهی از منکر» بودند. البته ما این تجربه را در عربستان، در مصر و جاهای دیگر هم داریم ولی امام به این معنا رسیده بود که اگر بخواهد در این کشور، دین و فرهنگ دینی حاکم شود و تربیت اسلامی جریان پیدا کند، باید یک نهادی تحت‌عنوان «امر به معروف و نهی از منکر» ایجاد شود.

ما متاسفانه این دو فریضه الهی را نشناختیم. فلسفه وجودی این دو فریضه و تقید و تعبد به آن، سالم‌سازی حیات اجتماعی است. اصلاً این دو فریضه از شئونات حیات جمعی و حاکمیتی است، یعنی اول باید حاکمیت بیاید و دغدغه این دو فریضه را داشته باشد و از باب النَصحیه لاَئمه المُسلمین، یک نظارت نافذ بر همه چیز حاکمیت و به تبع آن آحاد مردم داشته باشد زیرا ما این قاعده را داریم که «الناس علی دین ملوکهم». مردم در تبعیت از صاحب منصبان و جریان حاکمیت و مدیریت اجتماع، روحیات، افکار و فرهنگ‌شان شکل می‌گیرد. با راه‌اندازی این نهاد تمام نهادهای دینی از جمله مساجد بنا بود زیرمجموعه آن شوند.

امام به این معنا رسیده بود که اگر بخواهد در این کشور، دین و فرهنگ دینی حاکم شود و تربیت اسلامی جریان پیدا کند، باید یک نهادی تحت‌عنوان «امر به معروف و نهی از منکر» ایجاد شود.

در جلد اول صحیفه نور داریم که ایشان به شورای عالی انقلاب دستور اکید دادند که باید این نهاد شکل بگیرد، اتفاقاً جایگاه آن را حاکم و مافوق بر سه قوه معرفی کردند و فرمودند حتی دیدگاه‌ها و نظرات این نهاد نافذ و حاکم بر سه قوه است، یعنی به نظر می‌رسد این جایگاه را مثل سپاه پاسداران در زیرمجموعه حاکمیتی قرار دادند، البته در یک جای دیگر هم تعبیری به نام قوه دارند یعنی به جای نهاد قوه می‌گویند و در یک جایی هم تعبیر وزارتخانه هم شده است.

من در تحقیقاتم به این نتیجه رسیدم که آن نهاد شورا نمی‌تواند باشد، الآن سال‌هاست که شورای «امر به معروف و نهی از منکر» داریم، اصلاً در نظام ولایی ـ‌ اسلامی به عقیده من خصوصاً با نگاه راهبردی و همچنین با نگاه کاربردی، میدانی و عملیاتی، شورا جواب نداده است زیرا بیشتر جنبه تشریفاتی دارد. الآن مسجد ۲۰ نهاد متولی دارد که بسیاری معتقدند، اگر بخواهیم برای مسجد کاری کنیم باید این‌ها را کنار هم جمع کنیم و در یک شورا قرار دهیم اما فایده‌ای ندارد، زیرا اگر اتفاقی بیفتد این‌نهادها مشکل این طرف و آن طرف پاس می‌دهند و کسی مسئولیت‌پذیر نخواهد بود.

۴۰ سال است که نسبت به مساجد غافلیم

* این نهاد برای مدیریت مساجد باید دارای چه ویژگی‌ها و رویکردهایی باشد؟ 

یک نهاد جدید باید شکل بگیرد که مأموریت کلان آن، سروسامان دادن، حمایت کردن و پشتیبانی کردن از نهادهای دینی باشد و از آن طرف هم‌ هم‌پوشانی داشته باشد، یعنی بهره‌هایی هم از نهادهای دینی دریافت کند. البته این به معنای آن نیست که ما نهادهای فرهنگی موجود را مثل سازمان تبلیغات، سازمان اوقاف، وزارت ارشاد کنار بگذاریم.

طرح تجمیع باید رویه ما باشد، یعنی همه این ظرفیت‌ها را در یک نهادی به نام «امر به معروف و نهی از منکر» تجمیع کنیم. ممکن است برخی از این‌ها، به نهاد یا وزارتخانه‌‌ی دیگری برود ولی آن شاکله اصلی که دغدغه فرهنگ دینی دارد و کار تبلیغ دین و نشر معارف اسلامی انجام می‌دهد یا بحث وقف را سامان می‌دهد و یا امر تبلیغات اسلامی را سامان می‌دهد و همین‌طور در امتداد این قصه، مساجد، ائمه جماعات و ارکان مساجد را مدیریت می‌کند و آموزش می‌دهد، تحت اشراف یک نهاد به نام «امر به معروف و نهی از منکر» مدیریت شود.

مسجد طلبکار دولت‌هاست، دولت باید حق مسجد را به‌موقع، به‌جا و به وقتش در برنامه بودجه سالانه خود ببیند و بدون منت هم ادا کند اما الان اینطوری نیست. مرکز امور مساجد ما باید خودش را کوچک و بزرگ کند و یا متولیان مساجد یا حتی امام جماعت دستش را جلوی مردم دراز کند تا کمک کنند و در مسجد کاری صورت گیرد

برخی از این نهادها در ساختارشان یک قوطی دیدند و آن قوطی را به مسجد ربط دادند، مثلا وزارت ارشاد جایی به نام کانون فرهنگی ـ‌ هنری مساجد دارد که آن ظرفیت لازم را ندارد. همه این‌ها باید تجمیع شود. نیروی انسانی، امکانات، بودجه و اعتبارات در یک نهاد مستقل و متمرکز تجمیع شوند که بهتر است به نام «امر به معروف و نهی از منکر» باشد تا این دو فریضه نه در شعار، در کف حیات اجتماعی و نظام اسلامی احیاء شود و از این غربت و مظلومیت دربیاید، اگر ما واقعاً فضای عمومیِ سالمی می‌خواهیم باید این کار را بکنیم.

مقام معظم رهبری در بیانیه گام دوم صحبت از غفلت‌ها کردند که یکی از این مصادیق غفلت مربوط به مساجد است. مساجد کانون‌های اصلی شکوفایی استعدادهای همه آحاد مردم از جمله جوانان این کشور است اما توجه نکردیم. بله یکی از ظرفیت‌ها و پشتوانه‌های مسجد مردمی بودن است، نظام ما هم مردمی است.

امام جماعت بی‌پول نمی‌تواند مدیریت کند

برخی کارشناسان معتقدند اگر مساجد ما امروز افت کرده و حالت نمازخانه به خودش گرفته است از ضعف ائمه مساجد است، این گزاره را می‌پذیرید؟

من این را از یک جنبه اصلاً قبول ندارم البته از جنبه‌ای دیگر هم می‌پذیرم. بالاخره وقتی شما ارزش و بهایی برای مدیران طبیعی مساجد به تعبیر مقام معظم رهبری یعنی ائمه جماعات قائل نمی‌شوید، همین می‌شود. امام جماعت فقط پیشنماز مسجد نیست بلکه او امام محله است زیرا قرار شد مسجد، مسجدی باشد که در تأمین همه خواسته‌های مردم پویا و اثرگذار باشد.

آن شاکله اصلی که دغدغه فرهنگ دینی دارد و کار تبلیغ دین و نشر معارف اسلامی انجام می‌دهد یا بحث وقف را سامان می‌دهد و یا امر تبلیغات اسلامی را سامان می‌دهد و همین‌طور در امتداد این قصه، مساجد، ائمه جماعات و ارکان مساجد را مدیریت می‌کند و آموزش می‌دهد، تحت اشراف یک نهاد به نام «امر به معروف و نهی از منکر» مدیریت شود

حالا امام جماعتی که دستش خالی باشد، پشتوانه‌ای نداشته باشد، نمی‌تواند امام جماعتی همه‌کاره باشد و جوانان را جذب کند لذا امامان جماعتیی که از مساجدی برخوردارند که هیأت‌ امنای قوی و منابع درآمدی خوب دارند، امروز رونق دارند و کارهای بزرگ انجام می‌دهند. پس این نشان می‌دهد که همه ایراد به ائمه جماعات برنمی‌گردد، ضمن اینکه اگر نهادهای دینی از جمله مساجد در گلوگاه‌های تصمیم‌ساز و تصمیم‌گیر کشوری و دولتی دخالت داده شوند و به بازی گرفته شوند، یعنی از ظرفیت مساجد برای جذب نیروی انسانی استفاده شود، موجب ارتقای شأن و نقش مسجد می‌شود. یعنی اگر بناست نیروی انسانی جذب دولت شود اول سراغ امام جماعت بروند و او بین دو نماز اعلام کند که با این ویژگی‌ها ما برای مثلاً سیستم بانکی نیرو نیاز داریم، این روند موجب ارتقای جایگاه ائمه جماعت می‌شود و هم برای او روحیه‌بخش است که در تامین نیروی انسانی مومن و مسجدی برای نهادهای کشوری و لشکری به بازی گرفته شده است.

از سوی دیگر هم این ضعف را می‌پذیرم زیرا در حوزه‌های علمیه طلبه‌ها برای مدیریت مسجد اصلاً تربیت نمی‌شوند. زمانی که در معاونت سیاسی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه بودم، پیشنهادی به حوزه دادیم که یک گرایشی در رشته‌های تخصصی تبلیغ در قم تحت عنوان «تربیت امام جمعه و امام جماعت» ایجاد شود که این مهم رخ داد و تا حدودی راه باز شد هرچند اکنون نمی‌دانم در چه وضعیتی است! اساساً امام جماعتی که می‌خواهیم در جایگاه مدیریتی مسجد تراز جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی حضور پیدا کند باید از قبل آموزش‌هایی دیده باشد. او به لحاظ تبلیغی باید فوت و فن‌های لازم را خوب یاد بگیرد، مهارت‌‌های جامعه‌شناختی، روانشناختی و ارتباط با مردم و جوانان را باید یاد بگیرد. این ظرفیت حتی وجود دارد که اگر نهادی برای امر مدیریت مسجد ایجاد شد، برای این آموزش‌ها، دانشکده‌ای ایجاد کند. اگر این اتفاق بیفتد نه فقط تربیت امام جماعت، حتی آموزش و تربیت اعضای هیأت امنا، حتی خادم مسجد، یعنی همه ارکان مسجد ضمن اینکه از یک پشتوانه مردمی برخوردارند، بطور متمرکز و نظامند و هماهنگ شبکه مدیران و ارکان مسجد تراز انقلاب با اثربخشی فوق‌العاده بالا شکل خواهد گرفت.

مسجد اگر فعال باشد، همه آحاد مردم به‌ویژه جوانان جذب آن می‌شوند

این نابسامانی مدیریتی مساجد موجب شده جوانان از مسجد دور شوند، این روزها تنها مسن‌ترها را در صفوف نماز می‌بینیم، در مسجد شما برای حل این مشکل چه برنامه و اقداماتی دارید؟

اگر مسجد فعال باشد و تنها وظیفه خود را برپایی نماز نداند و برای شئون مختلف منطقه و محله برنامه و اقدام داشته باشد موجب جذب اقشار مختلف از جمله جوانان به مسجد می‌شود. این مهم نیازمند تلاش و وقت گذاشتن ائمه جماعات و هیأت‌امنای مساجد و بسیجیان است. در مسجد ما این روزها خیریه‌ای فعال است که حتی برای بانوان شغل ایجاد کرده و زمینه‌ساز درآمدزایی آنان شده است. صندوق قرض‌الحسنه‌ای فعال است که هرچند محدود برای گره‌گشایی از مشکلات مردم به آنان وام پرداخت می‌کند. مرکز پزشکی در برخی از روزها فعال است هم آموزش و هم درمان مردم منطقه را برعهده دارد.

امام جماعتی که دستش خالی باشد و پشتوانه‌ای نداشته باشد، نمی‌تواند امام جماعتی همه‌کاره باشد و جوانان را جذب کند. بنابراین امامان جماعتی که از مساجدی برخوردارند که هیأت‌ امنای قوی و منابع درآمدی خوب دارند، امروز رونق دارند و کارهای بزرگ انجام می‌دهند

علاوه بر این‌ها گروه جهادی مسجد که متشکل از نیروهای پیشکسوت و جوان است، سال‌هاست که در منطقه جنوب کرمان و بخش محروم جازموریان، فعالیت‌های چشمگیری را انجام می‌دهد، به‌واقع مسجد را معین برای آن منطقه محروم به‌صورت آتش به اختیار قرار داده است. کمک‌رسان به مردم نیازمند آن مناطق و خدمات پزشکی و کار آفرینی در کنار مسجد و مدرسه سازی، نقش و ظرفیت مسجد محله ولی عصر (عج) شهرک شهید محلاتی تهران را به دور دست‌ترین نقطه کشور گسترانده است. داشتن کانون علمی فعال و سالن تربیت بدنی با تنوع مناسب و دفتر مشاوره ازدواج و حقوقی و تحصیلی در کنار دو پایگاه مقاومت بسیج خواهر و برادر و نیز مجموعه خیریه برادران و خواهران با ارائه خدمات گستره و متنوع و ایجاد کمیته بهداشت و درمان و دیگر فعالیت‌ها مذهبی و فرهنگی تنها بخش‌هایی از ظرفیت یک مسجد در محله است که اگر مورد توجه و عنایت مسئولان امر قرار بگیرد و به‌جای ایجاد مراکزی همچون سرای محلات که نوعی کار موازی در محله با وجود مسجد تلقی می‌گردد، قطعاً حال و هوای جامعه بهتر و معنوی تر و مناسب تر خواهد شد. ضمن اینکه این اقدامات و برنامه‌ها موجب می‌شود که مسجد فعال باشد و جوانان علاقه‌مند به حضور در برنامه‌ها باشند.

پیش‌تر خبرگزاری فارس مطالبی با رویکرد امام محله‌های فعال سراسر کشور را منتشر کرده بود که می‌توانید اینجا بخوانید. دیگر مطلب پرونده «مسجد تراز اسلامی» خبرگزاری فارس را بخوانید:

مساجد، گوشت قربانی‌ای که صاحب ندارند!

انتهای پیام/ ت 36

این مطلب را برای صفحه اول پیشنهاد کنید
نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری فارس در وب سایت منتشر خواهد شد پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد
Captcha
لطفا پیام خود را وارد نمایید.
پیام شما با موفقیت ثبت گردید.
لطفا کد اعتبارسنجی را صحیح وارد نمایید.
مشکلی پیش آمده است. لطفا دوباره تلاش نمایید.
همراه اول